ފާއިތުވެދިޔަ ހަފްތާއާއި އޭގެ ކުރީ ހަފްތާގައި އެއްމެ ގިނަވަގު ހޭދަކުރަންޖެހުނު އެއްކަމަކީ ކޮންމެ އަހަރަކު ހުޅުދޫ ސްޕޯޓްސް ކްލަބުން ބާއްވަމުން އަންނަ ފުޓްބޯޅަ މުބާރާތުގައި މީދޫގެ ޓީމެއް ބައިވެރިކުރުމަށް ކުރެވުނު މަސައްކަތުގައެވެ. ސިޔާސީ މަގާމެއްގައި ހުންނަ މީހަކު މިކަހަލަ ކަމެއްގެ ތެރެއަށް ކިތައްމެ ހެޔޮ ނިޔަތެއްގައި ވަނަސް އެކަން ފާހަގަކުރެވިފައި އޮންނާނީ ސިޔާސީ ކަމެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އެހެންކަމުން މިކަމުގެ ތެރެއަށް ވަންނާކަށް ހަގީގަތުގައި ބޭނުމެއް ނޫނެވެ. އެހެންނަމަވެސް މިމުބާރާތުގައި މީދޫގެ ޓީމެއް ބައިވެރިވެ ކާމިޔާބު ހޯދުމަކީ މީދޫގެ ރައްޔިތެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން ދެކެންބޭނުންވާ ދުވަހަކަށްވާތީ އެކަމުގައި ބައިވެރިވީއެވެ. މީގެ އިތުރުން އެފަދަ ކާމިޔާބެއް މީދޫއަށް ހޯދައިދިނުމުގައި އިސްކޮށް ހަރަކާތްތެރިވާންޖެހޭ މަދަނީ ޖަމިއްޔާތަކުން އެކަމަށް ފުރަގަސްދިނުން ވެގެންދިޔައީ މިކަމުގެ ތެރެއަށް ވަންނަން އިތުރަށް މަޖްބޫރުކުރިވި ކަމެކެވެ.

ހަގީގަތުގައި ޒުވާނުން ގޮވައިގެން މިފަދަ މުބާރާތްތަކުގައި ބައިވެރިވެ ރަށް ރަށަށް ރީތި ނަން ހޯދައިދެނީ ރަށް ރަށުގެ ކްލަބް ޖަމްއިއްޔާތަކުންނެވެ. މިރަށުގައިވެސް ކޮންމެ ސިފައެއްގައި ހިންގިނަމަވެސް ދެޖަމިއްޔާއެއް އެބައޮތެވެ. އެހެންނަމަވެސް މިއިން އެއްވެސް ޖަމިއްޔާއަކުން އެޗް.އެސް.ސީ ކަޕްގައި ބައިވެރިވާކަށެއް ބޭނުމެއް ނުވިއެވެ. ކޮންމެ ސަބަބަކާހުރެ ނަމަވެސް މިމުބާރާތުގައި ރަށުގައި ހަރަކާތްތެރިވާ ޖަމިއްޔާތަކުން ބައިވެރި ނުވުމަކީ ވަރަށް ދެރަކަމެކެވެ. މިދެންނެވިހެން ޖަމިއްޔާއަކުން މިކަމުގައި އިސްނުނެގުމުން ރަށުގެ ފުޓްބޯޅައިގައި އިސްކޮށް ހަރަކާތްރެވާ ދެތިން ޒުވާނަކު މިކަމުގައި އިސްނެގިއެވެ. އަދި އަޅުގަނޑުގެ ޚިޔާލުވެސް ހޯދިއެވެ. އަޅުގަނޑު އެބޭފުޅުންނަށް ދެންނެވީ، މީދޫގެ ރައްޔިތެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން މީދޫގެ ޒުވާނުންނަށް އެމުބާރާތުގައި ކުޅުމުގެ ފުރުސަތު ހޯދައިދިނުމަށްޓަކައި ކުރެވެން ހުރި ހުރިހާ މަސައްކަތެއް ކޮށްދޭނެކަމަށެވެ. އެގޮތުން ފުޓްބޯޅާ ޓީމް އުފެއްދުމަށްޓަކައި ކުރެވުނު ހުރިހާ މަޝްވަރާތަކެއްގައި އަދި ކުރެވުނު ހުރިހާ މަސައްކަތެއްގައި އަޅުގަނޑަށް ވެވުނު މިންވަރުން ބައިވެރިވީމެވެ.

މިކަމުގައި އިސްނެގި ކުޅުންތެރިން ރެއާއި ދުވާލު އެހެން ހުރިހާކަމެއް ދޫކޮށްލާފައި ކުރި މަސައްކަތުން ވަރަށް ފުރިހަމައަށް ޓީމެއް އެކުލަވާލިއެވެ. އަދި ޓީމަށް ގެންނާނެ ކުޅުންތެރިންގެ ކަންތައްތައް ހަމަޖައްސައި އެކުޅުންތެރިންގެ ކެއުމާއި ނިދުމުގެ ކަންތައްތައް ހަމަޖެއްސިއެވެ. މިހުރިހާ ކަމަކީވެސް ގިނަ އަދަދެއްގެ ފައިސާ ޚަރަދުވާ ކަންތައްތަކަކަށްވާތީ ފަންޑް ހޯދުމުގެ ގޮތުން ރަށުގެ ވިޔަފާރިވެރންނަށާއި ހެޔޮއެދޭ ފަރާތްތަކާއިއެކު ބައްދަލުވުމެއް ބޭއްވިއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އެބައްދަލުވުމުގެ މަގްސަދު ހާސިލްނުވެ، ފުޓްބޯޅަ ޓީމް އެހިސާބަށް އެކުލަވާލި މީހުންގެ މައްޗައް އެހެން މެނޭޖްމަންޓެއް އެބައްދަލުވުމުން އެކުލަވާލައި މެނޭޖްމަންޓްގެ އިސްބޭފުޅަކު ހަމަޖެއްސިއެވެ. އެމެނޭޖްމަންޓްގައި އަޅުގަނޑުގެ ނަންވެސް ހިމެނުނެވެ. އެހިސާބުންވެސް އަޅުގަނޑު އިތުރަށް މަސައްކަތްކުރީ ކުރިންވެސް ދެންނެވިހެން، މީދޫއަށް ރީތިނަން ހޯދައިދިނުމަށެވެ. އަޅުގަނޑު ގަބޫލުކުރާގޮތުން އެބައްދަލުވުމުގައި އައްޔަންކުރެވުނު ހުރިހާ ބޭފުޅުންގެވެސް އަޒުމަކީ އެއީއެވެ. މިދެންނެވި މެނޭޖްމަންޓުން ޓީމަށް ފަންޑު ހޯދުމުގެ މަސައްކަތްތާއި ދެންވެސް ކުރަންޖެހުނު ހުރިހާކަމެއް ކުރަމުން ދިޔައެވެ. އެގޮތުން އޮފީސް މެދުވެރިވެގެން ކުރަންޖެހޭ ކަންތައްތައް އޮފީސްތެރެއިން އަޅުގަނޑުދިޔައީ ކުރަމުންނެވެ.

ސުރުޚީގައިއެވާ ސުވާލުގެ މައްސަލަ އުފެދުނީ ޓީމް އެކުލަވާލެވި ހުރިހާކަމެއް ނިމިފައިވަނިކޮށް ޓީމްގެ މެނޭޖްމަންޓާއި ކޯޗާއި ހުރިހާ ކުޅުންތެރިންގެ މެދުގައި ބޭއްވި ބައްދަލުވުމެއްގެ ތެރެއިންނެވެ. އެބައްދަލުވުމުގައި ބައިވެރިވި ހުރިހާ ކުޅުންތެރިންވެސް ތިބީ މުބާރާތުގައި ކުޅޭހިތުންނެވެ. އެގޮތައް ކުޅުންތެރިން ތިއްބާ ކުޅުންތެރިންނާއި ކުރިމަތި ކުރި ސުވާލަކީ އެފް.އެމް.ޑީގެ ނަމުގައި ކުޅެން ބޭނުމީ ކޮން ކުޅުންތެރިންނެއްތޯއެވެ. އެކަމަކު ސުރުޚީގައިއެވާ ސުވާލު ކުޅުންތެރިންނަށް ހުށަހަޅާފައި ނުވެއެވެ. ޚުދުމުޚްތާރު ވެރިން ވޯޓް ނަގާ އުސޫލުން ނެގި ވޯޓުން ކުޅެން ކެތްމަދުވެފައި ތިބި ކުޅުންތެރިންގެ ތެރެއިން އެކަކު ފިޔަވައި ފިޔަވައި ހުރިހާ ކުޅުންތެރިވެންސް ބުނެފައިވަނީ ކޮންމެ ނަމެއްގައިވިޔަސް ކުޅެން ތައްޔާރަށް ތިބިކަމަށެވެ. އެފް.އެމް.ޑީގެ ނަމުގައި ކުޅެން ބޭނުންވަނީ ކޮން ކުޅުންތެރިންނެއްތޯ ސުވާލުކުރުމުގެ ބޭނުމަކީ ކޮބައިކަން ކުޅުންތެރިންނަށް ނޭނގިދާނެއެވެ.

މީދޫގެ ނަމުގައި ކުޅެން ބޭނުންވާ ކުޅުންތެރިންނަކީ ކޮބައިތޯ ސުވާލުކުރިނަމަވެސް ކުޅުންތެރިންގެ ޖަވާބަކަށްވާނީ ތިމަންނަމެން މިތިބީ ކޮންމެ ނަމެއްގައިވެސް ކުޅޭށެވެ. މީދޫގެ ނަމުގައި ކުޅެން ބޭނުންވަނީ ކޮން ކުޅުންތެރިންނެއްތޯ ބެލުމުގެ ބަދަލުގައި އެފް.އެމް.ޑީގެ ނަމުގައި ކުޅެން ބޭނުންވަނީ ކޮންބައެއްތޯ ސުވާލުކުރަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތްނަމަވެސް އެސުވާލުކުރުމުގެ މަގްސަދެއް އޮންނާނެއެވެ. އެފް.އެމް.ޑީން މުބާރާތުގައި ބައިވެރި ނުވުމަށް ނިންމުމުން ފުޓްބޯޅައަށް ލޯބިކުރާ ޒުވާނުންކޮޅެއް އިސްވެ ހަރަކާތްތެރިވެގެން މީދޫ ފްޓްބޯޅަ ޓީމްގެ ގޮތުގައި ޓީމެއް އެކުލަވާލައި ހުރިހާކަމެއް ނިމުމުން ދެން އެޓީމް އެފް.އެމް.ޑީގެ ނަމުގައި ބައިވެރިކުރަންޖެހޭ ސަބަބެއް އެބައޮތްތޯއެވެ؟ ސަބަބެއް ނެތަސް އެސުވާލު އެވަނީ ކުރެވިފައެވެ. އިތުރަށް އެސުވާލުކުރި މަގްސަދާއި ބެހޭގޮތުން ވާހަކަދައްކާނެކަމެއް ނެތެވެ.

މިއަދުގެ ހާލަތައް ބަލާއިރު ރާއްޖޭގެ ގިނަ ޖަމިއްޔާތަކަކީ ވަކި ސިޔާސީ ފިކުރަކަށް ލެނބިފައިވާ ޖަމިއްޔާތަކެވެ. އަދި ގިނަ ޖަމިއްޔާތައް ހިނގަމުންދަނީ ކްލަބް ޖަމިއްޔާތަކާއި ބެހޭ ގާނޫނާއި ޚިލާފަށް އިންތިޚާބެއް ބޭއްވުމެއް ނެތި، ވަކި ބަޔަކު އެމީހުންގެ އަމިއްލަ މަގްސަދުތައް ހާސިލްކުރުމަށް ބޭނުންކުރާ ވަސީލަތެއްގެ ގޮތުގައެވެ. މިފަދަ ޖަމިއްޔާތައް ގާނޫނީ އިމުގެ ތެރެއަށް ވަނުމަށް ސަރުކާރުންވަނީ ފުރުސަތުވެސް ދެއްވާފައެވެ. ނަމަވެސް އަދިވެސް އެފުރުސަތުގެ ބޭނުން ނުހިފައި ގާނޫނާއި ގަވާއިދާ ޚިލާފަށް މަސައްކަތް ކުރަމުންދަ ޖަމިއްޔާތައް އެބަހުއްޓެވެ.

މިދެންނެވި ފަދަ ޖަމިއްޔާ ޖަމާއަތްތަކާއި ކުންފުނިތަކަށް ގާނޫނަށްވުރެ މަތީގައި އެތިބެވެނީ ސަރުކާރުގެ އޯގާތެރިކަމުންނެވެ. އިންތިޚާބެއް ބޭއްވުމެއް ނެތި ވަކި ބައެއްގެ ބާރުގެދަށުގައި ހިނގަމުންދާ ޖަމިއްޔާތަކަކީ ކޮބައިކަންވެސް ސަރުކާރަށް އެނގެއެވެ. އަދި އެކި ނަންނަމުގައި ކުންފުނިތައް ހަދައިގެން ރަށުގެ މަސައްކަތްތެރިންނަކީ އެއްވެސް ބައެއްކަމަށް ނުހަދައި، ގަވާއިދާޚިލާފަށް ބިދޭސީން ގެނެސްގެން ރަށް ރަށުގައި މަސައްކަތްކުރަމުންދާ ކުންފުނިތަކަކީ ކޮބައިކަންވެސް ސަރުކާރަށް ރަނގަޅަށް އެނގެއެވެ. މިފަދަގޮތްގޮތައް ނުގަވާއިދުން އަމަލުކުރަމުންދާ މީހުން ގާނޫނެގެ އިމުގެތެރެއަށް ފެއްތުމަކީ ސައިޒަށް ކެނޑުންކަމަށްވާނަމަ އެކަން ކުރަންޖެހެއެވެ. އެއްވެސް މީހަކަށް އަދި އެއްވެސް ޖަމާއަތަކަށް ގާނޫނަށްވުރެ މަތީގައި ނުހުރެވޭނެއެވެ. އެއްވެސް ޝައްކެތްނެތް ގޮތުގައި އެފުރުސަތު އެފަދަ ފަރާތްތަކަށް ދިނުމަކީ އިޖްތިމާއީ އަދާލަތު ގެއްލި މުޖުތަމައު ބައިބައިވެގެން ހިނގައިދާނެކަމެކެވެ. އެމަންޒަރު މިއަދު އަޅުގަނޑުމެންގެ މުޖުތަމައުން މިދަނީ ފެންނަމުންނެވެ.

ކޮންމެ ނަމެއްގައި ކޮންމެ ރަށަކަށް ކުޅުނަސް އެ ޓީމް ނުވަތަ އެކުޅުންތެރިއަކު ނިސްބަތްވަނީ މީދޫއަށް ކަމަށްވާނަމަ އަޅުގަނޑު އެދެނީ އެކުޅުންތެރިއަކަށް ނުވަތަ އެޓީމަކަށް ފުރިހަމަ ކާމިޔާބީއެވެ.

ދިވެހި ސިވިލް ސާވިސްގެ ކޯޑް އޮފް ކޮންޑަކްޓްގެ ދައުލަތް ހިންގާ ފަރާތާ ދެމެދު އޮންނަން ގުޅުން ބަޔާންކޮށްދެމުން ބުނެފައިވަނީ އެމުވައްޒަފެއްގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމުގައި އެވަގުތަކު ސަރުކާރު ހިންގުމާ ޙަވާލުވެތިބި ފަރާތްތަކުން އެކުލަވާލާ ސިޔާސަތުތައް ތެދުވެރިކަމާއި އިޚްލާސްތެރިކަމާއެކު ތަންފީޒުކުރަންވާނެއެވެ. އަދި އެމުވައްޒަފަކު، ވަޒީފާގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކާއި ވާޖިބުތައް އަދާކުރުމުގައި، ޤާނޫނު އަސާސީ އާއި ޤާނޫނުތަކުން އުފައްދާފައިވާ އެންމެހައި މުވައްސަސާތަކަށް އެއްބާރުލުން ދޭންވާނެއެވެ.

މިހާރު ވެރިކަން ކުރަމުންދާ ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތުތައް އެކުލެވިފައިވަނީ ވީހާ ގާތުން ރައްޔިތުންނަށް ޚިދުމަތް ދިނުމަށް އަމާޒުކުރެވިގެންނެވެ. އަދި މިސަރުކާރު ދެމިއޮންނަނީ ރައްޔިތުންނަށް ޚިދުމަތްކުރުމަށްކަމަށް ސަރުކާރު ހިންގެވުމާއި ހަވާލުވެ ހުންނެވި އެއްމެ މަތީވެރިޔާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާވަނީ ތަކުރާރުކޮށް ވިދާޅުވެ ހާމަކޮށްދެއްވާފައެވެ. އަދި މިސިޔާސަތުތައް ތަންފީޒުކުރެއްވުމަށް ސަރުކާރުގެ ހުރިހާ މުވައްސަސާތަކަށް ވަނީ އަންގަވާފައެވެ. ސަރުކާރުގެ މިދެންނެވި ސިޔާސަތުތައް ތަންފީޒުކުރެއްވުމަށްޓަކައި ޤާނޫނު އަސާސީން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއަށް ލިބިދޭ ބާރުގެދަށުން ރަށް ރަށަށް އައްޔަންކުރައްވާފައިވާ އެއްމެ މަތީ ވެރިންނަކީ ރަށު ކައުންސިލަރުންނެވެ.

އަޅުގަނޑު ގަބޫލުކުރާގޮތުން ކޮންމެ ސަރުކާރަކުން ކޮންމެ ނަމެއްގައި ރަށު އޮފީސް ހިންގެވުމަށް މީހަކު އިސްކޮށްފިނަމަ އެމީހެއްގެ މަސްއޫލިއްޔަތަކަށްވާނީ ސަރުކާރުގެ ހުރިހާ މުވައްސަސާތައް ގުޅިގެން ރައްޔިތުންނަށް ވީހާވެސް ފަސޭހަކަމާއެކު ގާތުން ޚިދުމަތް ދިނުމަށް މަސައްކަތް ކުރުމެވެ. މިދެންނެވި އުސޫލުން އަޅުގަނޑު މީދޫ އޮފީހާއި ހަވާލުވުމަށްފަހު ރައްޔިތުންނަށް ވީހާވެސް ފަސޭހަކަމާއެކު ރައްޔިތުން ބޭނުންވާ ޚިދުމަތްތައް ފޯރުކޮށްދެއްވުމަށްޓަކައި މިދަނީ މަސައްކަތް ކުރަމުންނެވެ.

އެނގިވަޑައިގަންނަވާނެފަދައިން ރަށު އޮފީހަކީ ރައްޔިތުން ބޭނުންވާ ހުރިހާ ވަސީލަތްތަކާއި، ކަންކަން ފުރިހަމަވެފައިވާ ތަނަކަށް ނުވާތީ ސަރުކާރުގެ އެހެން މުވައްސަސާތަކާއި ގުޅިގެން ވަރަށް ގިނަ ފަހަރު މަސައްކަތްކުރަންޖެހެއެވެ. ހަމަ އެހެންމެ އެމުވައްސަސާތަކުންވެސް ރައްޔިތުންނަށް ޚިދުމަތް ދިނުމަށްޓަކައި ރަށު އޮފީހުގެ އެހީތެރިކަން ހޯދަންޖެހެއެވެ. އެފަދަ އެހީތެރިކަމަކަށް ސަރުކާރުގެ އެއްވެސް މުވައްސަސާއަކުން އެދިގެން މިހާތަނަށް އެމުވައްސަސާއެއް ހިންގުމާއި ހަވާލުވެހުންނެވި ބޭފުޅަކަށް އިތުރު ތަކުލީފެއް ޖެއްސުމުގެ އެއްވެސް ކަމެއް މިއަދާއި ހަމައަށް މީދޫ އޮފީހުން ކޮށްފައިނުވާނެއެވެ. ރައްޔިތުންނަށް ޚިދުމަތް ދިނުމަށްޓަކައި އެއްވެސް މުވައްސަސާއަކުން މީދޫ އޮފީހުގެ އެހީތެރިކަމަށް އެދިގެން އަތޮޅު ކައުންސިލަރު ނުވަތަ ހޯމް މިނިސްޓަރުގެ ހުއްދަހޯދައިގެން ނޫނީ އެފަދަ އެހީތެރިކަމެށް ފޯރުކޮށްދެވެން ނޯންނާނެކަމަށް ބުނެފައިނުވާނެއެވެ. އަދި ހަމައެއާއެކު ރަށުގެ އާއްމު ފަރުދަކުވިޔަސް ނުވަތަ ޖަމިއްޔާ ޖަމާއަތަކުންވިޔަސް ރައްޔިތުންނަށް ފައިދާހުރި އިޖްތިމާއީ ކަމެއް ކުރުމަށްޓަކައި ރަށު އޮފީހުގެ އެހީތެރިކަމަކަށް އެދިގެން މިހާތަނަށް އަނބުރާ ފޮނުވާލާފައިނުވާނެއެވެ.

މީދޫ އޮފީހުން މިގޮތައް މަސައްކަތްކުރަމުންދާއިރު ހިތާމައާއެކު ފާހަގަކުރަންޖެހޭ ހަގީގަތަކީ ރަށު އޮފީހުން އެހީތެރިކަމަކަށް އެދޭހިނދު، ބައެއް މުވައްސަސާތަކުން ވަރަށް ޒިންމާދާރުކަން ކުޑަކޮށް، ދިވެހި ސިވިލްސާވިސްގެ ކޯޑް އޮފް ކޮންޑަކްޓާއި، ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތާއި ދެކޮޅަށް މަސައްކަތްކުރަމުން ގެންދާކަމެވެ. އެގޮތުން ދާދިފަހުން ފާހަގަވެގެންދިޔަ އެއްކަމަކީ، މިއަންނަ ޑިސެމްބަރު މަހު އޮންނަ އެޗް.އެސް.ސީ ފުޓްބޯޅަ މުބާރާތުގައި ބައިވެރިވުމަށް ފަރިތަކުރުމުން އަންނަ މީދޫ ފުޓްބޯޅަ ޓީމުގެ ފަރާތުން މީދޫ ފުޓްބޯޅަ ދަނޑުގެ ވިނަ ކޮށުމަށްޓަކައި، ވިނަ ކޮށާ މެޝިނެއް ހޯދުމަށް ކުރަންޖެހުނު މަސައްކަތެވެ. މީގެ ކުރިންވެސް މީދޫގެ ޒުވާނުން އެދިގެން މީދޫ ސިއްހީމަރުކަޒުގައި ހުރި ވިނަކޮށާ މެޝިން އަޅުގަނޑު ހޯދައިދިނީމެވެ. އަދި އެމަސައްކަތް ނިމުމުން މެޝިން ހައިއެނާޖީ ގަރާޖުން ދޮވެ ތެޔޮޖެހުމަށްފަހު ވަރަށް އަމާނާތްތެރިކަމާއެކު އެމެޝިން ސިއްހީމަރުކަޒާއި ހަވާލުކުރީމެވެ. އެހެންކަމުން މިފަހަރުވެސް އެމެޝިން ހޯދުމަށްޓަކައި އެތަނުގެ އެއްމެ އިސްވެރިޔާއަށް އަޅުގަނޑު ފޯނުން ގުޅީމެވެ. ނަމަވެސް މިފަހަރު އަޅުގަނޑަށް ދިމާވީ މުޅިން އެހެން މައްސަލައެކެވެ. މެޝިން ހުރީ ހަލާކުވެފައިކަމަށާއި، އެގޮތައް ހަލާކުވެފައި ހުއްޓާ މެޝިން ދޫނުކުރެވޭނެކަމަށް މަރުކަޒުގެ އިސްވެރިޔާ ވިދާޅުވިއެވެ. ދެން އަޅުގަނޑު އެފަރާތައް ހުށަހެޅީ، މެޝިން ހަލާކުވެފައިވާނަމަ ރަށު އޮފީހުން އެމެޝިން މަރާމާތުކުރުމަށްފަހު ކުރަންއުޅޭ މަސައްކަތް ނިމުމުން އަމާނާތްތެރިކަމާއެކު މެޝިން އެފަރާތާއި ހަވާލުކުރާގޮތައް ދޫކޮށްދެއްވުމަށެވެ. ނަމަވެސް މިކަމަށްވެސް އެފަރާތުން އިޖާބައެއް ނުދެއްވިއެވެ. އެއްމެފަހުން އަޅުގަނޑަށް އެންގީ ހިތަދޫ ހޮސްޕިޓަލުން ރަސްމީ ހުއްދައެއް ލިބިގެން ނޫނީ މެޝިން ދޫނުކުރެވޭނެކަމަށެވެ. އަޅުގަނޑު އެހުއްދަ ހޯދުމަށް ހިތަދޫ ހޮސްޕިޓަލަށް ރަސްމީކޮށް މެސެޖަކުން 23 ނޮވެމްބަރު 2009 ވަނަ ދުވަހު އެދުނީމެވެ. އަދި އެމެސެޖް ހޮސްޕިޓަލުގެ ވެރިޔާއަށް އެދުވަހު ލިބުނުތޯއާއި، މެސެޖްގައި އެދިފައިވާ މެޝިން ދޫކޮށްދެއްވުމަށް މަރުކަޒަށް އެންގެވިންތޯ ހޮސްޕިޓަލުގެ ވެރިޔާއާއި ގުޅައިގެން އަޅުގަނޑު ސާފުކުރީމެވެ. ހޮސްޕިޓަލުގެ ވެރިޔާ އަޅުގަނޑު ގާތު ވިދާޅުވީ 24 ނޮވެމްބަރު 2009 (އަންގާރަ) ވަނަ ދުވަހު މެޝިން ލިބޭނެ ކަމަށާއި، އެވާހަކަ މަރުކަޒުގެ ވެރިޔާއަށް ދަންނަވާފައިވާނެކަމަށެވެ. ނަމަވެސް މެޝިން ދޫކުރުމަށް މަރުކަޒުގެ ވެރިޔާ ބޭނުމެއް ނުވިއެވެ. މެޝިން ހުރީ ހަލާކުވެފައިކަމަށް ބުނެ އިތުރު ބަހަނާތައް ދައްކަންފެށިއެވެ.

ކަންތައްތައް މިހިސާބަށް ދިއުމުން އަތޮޅު ކައުންސިލަރ އާއި ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރު މިކަމުގެ ތެރެއަށް ވަންނަ މަޖްބޫރުވިއެވެ. އެހިސާބުން މެޝިން ލިބުނުއިރު، ކަމުގެ ހަގީގަތް ވަރަށް ރީއްޗައް ހާމަވިއެވެ. މެޝިން ހަލާކުވެފައެއް ނެތެވެ. މެޝިން ހުރީ ހައިއެނާޖީން ސާވިސް ދިނުމަށްފަހު އަޅުގަނޑުގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި މަރުކަޒަށް ގެންގޮސް އެތަނުގެ ގުދަނަށް ވެއްދިގޮތަށެވެ.

މިހިސާބުން އުފެދޭ ސުވާލަކީ އެމެޝިން އަޅުގަނޑު ހޯދަން މިއުޅެނީ އަޅުގަނޑުގެ އަމިއްލަ މަސައްކަތެއް ކުރުމަށްތޯއެވެ؟ އަދި އެމެޝިން މަރާމާތުކުރުމަށް އަޅުގަނޑު ހުށަހެޅީ، އެއީ އަޅުގަނޑުގެ އަމިއްލަ މުދާގަނޑަކަށްވެގެންތޯއެވެ؟ އަޅުގަނޑު އެމެޝިން ހޯދުމަށް އެދުނީ ރަށުގެ އިޖްތިމާއީ މަސައްކަތެއް ކުރުމަށެވެ. މީދޫ އޮފީހުން އެމެޝިން މަރާމާތުކުރުމަށް އަޅުގަނޑު ހުށަހެޅީ، އެއީ ސަރުކާރުގެ މުވައްސަސާއަކަށް ސަރުކާރުން ގަނެދީފައިވާ މެޝިނަކަށްވީމައެވެ. ދެން އުފެދޭ ސުވާލަކީ ވިނަކޮށާ މެޝިން ހޯދުމަށާއި، މަރާމާތުކުރުމަށް މަރުކަޒުގެ ވެރިޔާއަށާއި، ހޮސްޕިޓަލުގެ ވެރިޔާއަށް މިހުށަހަޅާ މީހާގެ ހައިސިއްޔަތަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟ އަޅުގަނޑު މެޝިން ހޯދުމަށް ހުށަހެޅީ މިވަގުތު ސަރުކާރު ހިންގެވުމާއި ހަވާލުވެ ތިއްބެވި ފަރާތްތަކުން މިރަށް ހިންގުމަށްޓަކައި އައްޔަންކޮށްފައިވާ މީހެއްގެ ހައިސިއްޔަތުންނެވެ.

ސަރުކާރުން މިރަށަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ އިސްވެރިޔެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން ރައްޔިތުންގެ ޝަކުވާތައް އަޑުއަހައި، އެ ރައްޔިތުންނަށް ރަށު އޮފީހުންވިޔަސް، އަދި ސަރުކާރުގެ އެހެން މުވައްސަސާއަކުންވިޔަސް ލިބެންޖެހޭ ޚިދުމަތެއް ނުވަތަ އެހީތެރިކަމެއް ފޯރުކޮށްދިނުމަށް މަސައްކަތް ކުރުމަކީ އަޅުގަނޑުގެ ކޮނޑުގައި އެޅިފައިވާ ޒިންމާއެކެވެ. އެކަންކަން ކުރުމުގައި އަޅުގަނޑު ފަހަތަކަށް ނުޖެހޭނަމެވެ. އެކަންކަން ކުރުމުގައި އަޅުގަނޑަށް ދަތިކުރުމަކީ ރައްޔިތުންނަށް ދެވޭ ދެރައެކެވެ. އަދި އެއީ ސިވިލްސާވިސްގެ ކޯޑް އޮފް ކޮންޑަކްޓާއި ޚިލާފްކަމެކެވެ.

މީދޫއަކީ ޒަމާނުއްސުރެ މަސައްކަތްތެރި މުރާލި ރައްޔިތަކު ދިރިއުޅެމުން އައި ރަށެކެވެ. މަސައްކަތްތެރިކަމާއި، އިލްމާއި ޙިލްމު ލިބިފައިވާ ހީވާގި ރައްޔިތުންގެ މަސައްކަތުން ގިނަ ގުނަ ކާމިޔާބީތަކެއް މީދޫ ހޯދާފައިވެއެވެ.

އަޅުގަނޑުގެ ހަނދާނުގައި ކުޑަކޮށްނަމަވެސް ބިންވަޅުނެގިފައިވާ އެއްކަމެއްގެ ވާހަކަ ދަންނަވާލާނަމެވެ. މީދޫ ފާލަން މަރާމާތުކުރުމުގެ މަސައްކަތް ހިނގަމުންދިޔަ ދުވަހަކާއި ދިމާވިއެވެ. ޖޯޝާއި ފޯރިއާއެކު ފިރިހެންވެރިން މަސައްކަތް ކުރަމުންދިޔައިރު ފެނާއި ޖޫސް މެދުނުކެނޑި މަސައްކަތްތެރިންނަށް ފޯރުކޮށްދެމުންދިޔައީ ހީވާގި އަންހެނުންނެވެ. އަޅުގަނޑަށް އެމަންޒަރު ސިފަކޮށްދިނުމަކީ އެހާ ފަސޭހަކަމެއް ނޫނެވެ. ކުރުކޮށް ދަންނަވާނަމަ ރަށަށްޓަކައި ރަށުގެ ތަރައްޤީއަށްޓަކައި ރައްޔިތުންގެ ފަރާތުން އެދުވަހު ފެނިގެންދިޔައީ ހައިރާންކުރަނިވި މަންޒަރުތަކެވެ. އެއީ ލާމަސީލު ރައްޔިތެކެވެ.

ކޮންމެއަކަސް މިއަދު މިވަނީ ޒަމާން ބަދަލުވެފައެވެ. އިއްޔެގެ އެމަންޒަރު ހިތައް ސިފަވުމުން ހިތައް އަރައެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް މިތިބީ ކިހިނެއްވެފައި ހެއްޔެވެ؟ އަޅުގަނޑުމެންގެ ވިސްނުން ހާދަބޮޑަށް ބަދަލުވެއްޖެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ދެކޭގޮތާއި ބޭނުންވާ ކަންތައްތައް ހާދަ ތަފާތެވެ. އިޖްތިމާޢީ ރޫޙޭ މިކިޔާ މުޖުތަމައުގެ އެއްމަސްދަރު އަޅުގަނޑުމެންގެ ބަސްކޮށާރުން ފޮހެވިއްޖެއެވެ. ހުރިހާކަމެއް ސިޔާސީވެއްޖެއެވެ. ހުރިހާކަމެއް ވިޔަފާރިއަށް ބަދަލުވެއްޖެއެވެ. ތިމާގެ އަމިއްލަ ނަފްސު ޖަރީކޮށް ތިމާގެ ޖާހާއި ހައިބަވަންތަކަން ދެއްކުމުގެ ގޮތުން ނޫނީ އެއްކަމެއްވެސް ކުރުމަކަށް ނޭދެމުއެވެ. ތިމާނޫން އެހެން މީހަކު އިސްވެހުރެ ރަށުގެ ތަރައްޤީއަށް ކަމެއް ކުރުމަކަށް ނޭދެމުއެވެ. އަދި އެފަދަ މަސައްކަތެއްގެ ކުރިބެއްދުމަކީ ތިމާއަށް ލިބޭ އުފަލެކެވެ.

އެއްބަޔަކު ބަނދަރު ސަރަހައްދު ސާފުކުރާއިރު އަނެއްބަޔަކު އަނގަފުރޭދެން ދުފާއެއްޗެހި އަޅައިގެން ހުސްއަނގަ ތަޅަން ތިބޭނެއެވެ. އެއްބަޔަކު ރަށުގެ ތަރައްޤީއަށްޓަކައި މަސައްކަތްކުރާއިރު، އަނެއްބަޔަކު އެކަމަށް ހުރަސްއަޅައި އެކަމަށް އެހީތެރިވާ މީހުންގެ ބޮލަށްވަންނަ އުޅޭނެއެވެ. މިވާހަކަ މިގޮތައް ހާމަކުރުމަކީ އަޅުގަނޑު އެހާ ކުރާހިތްވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު ރަށުގެ ތަރައްޤީއަށް ބަޔަކު ހުރަސް އަޅާނަމަ އެކަން ރައްޔިތުންނަށް އޮޅުންފިލާންޖެހެއެވެ.

މީދޫ ބަނދަރަކީ މީދޫގެ މައި ދޮރާށްޓެވެ. ރަށަށް ޒިޔާރަތްކުރާ މީހާއަށް އެއްމެ ފުރަތަމަ ފެންނާނެ ތަނަކީ މީދޫ ބަނދަރު ސަރަހައްދެވެ. ރަށަށް ފައިބާއިރު ފުރަތަމަ ފެންނަ މަންޒަރުން ރަށުގެ ރައްޔިތުންނަކީ ކިހާ ފެންވަރެއްގެ ބައެއްކަން ސިފަވެގެންދާނެއެވެ. އެހެންކަމުން މީދޫ ބަނދަރު ސަރަހައްދަކީ ރަށުގެ އިމްތިޔާޒުތައް ދައްކުވައިދޭފަދަ ތަނަކަށް ހަދަން އެބަޖެހެއެވެ. ޖަންގައްޔަކަށް ވުމަށް ދޫކޮށްލެވިފައިވާ ހުސްބިމުގެ ބޭނުން ރަނގަޅުގޮތުގައި

ހިފަން އެބަޖެހެއެވެ. އެގޮތުން އެއްމެ ފުރަތަމަ ކުރަންޖެހޭ ކަމަކީ ހިއްކިބިން ސަރަހައްދު ވަކިވެ ރަށަށް އަރަން އޮންނަ މަގު ސާފުކޮށް އެނގޭނެފަދަގޮތެއް ހެދުމެވެ. އޭގެފަހުން އެބިން ޕްލޭންކުރެވި ވިޔަފާރިތަކަށް ބިން ދޫކުރަންވީއެވެ.

އެބިން ޕްލޭން ކުރެވޭއިރު އެސަރަހައްދުގައި ހިތްފަސޭހަކޮށްލާނެ ޕާކެއް އޮތުންމަކީ މުހިއްމުކަމެކެވެ. އަދި އެޕާކްތެރޭގައި މީދޫގެ އިމްތިޔާޒު ދައްކުވައިދޭ ބިނާއެއް ހުރުމަކީ މީދޫއަށް ޒަމާނުއްސުރެ ލިބިފައިވާ ޝަރަފާއި ގަދަރު ދައްކުވައިދޭނެކަމެކެވެ. މިފަދަ ޕްލޭނެއް މީގެ ކުރިން ރަށު އޮފީސް ހިންގެވުމާއި ހަވާލުވެ ހުންނެވި އައްޝެއިޚް އަބްދުﷲ ހާނީ ވަނީ ހައްދަވާފައެވެ. އަޅުގަނޑުގެ ނަޒަރުގައި އެޕްލޭނަކީ އެއްމެ ރަނގަޅު ޕްލޭނެކެވެ. ރަށުގެ ތާރީޚާއި ޘަޤާފަތާއި އާދަކާދަތަކާއި، ހުނަރުވެރިކަން ދައްކުވައިދޭފަދަ އުނގެނުމުގެ މާހައުލެއް ގާއިމްވެފައިވާ ޕާކެއް ހިއްކިބިން ސަރަހައްދުގައި ހެދުމުގެ ވިސްނުން އާލާކުރަން އެބަޖެހެއެވެ.

މިދެންނެވި ކަންތައްތަކަކީ ހަމަ ކުއްލިއަކަށް އެއްރޭ އެއްދުވާލުން ކުރެވޭނެ ކަންތައްތަކެއް ނޫނެވެ. ކިތައްމެ ގިނަ ފައިސާތަކެއް ހުއްޓަސް ބައެއްކަހަލަ ކަންތައްތަކަކީ އެކަމަށް ވަގުތުނަގާނެ ކަންތައްތަކެއް. އެހެންނަމަވެސް ހަމައެކަނި ވާހަކަދެއްކިއަސް މިކަމެއް ނުވާނެއެވެ. އެހެންކަމުން ކޮންމެވެސް ހިސާބަކުން މިމަސައްކަތް ފަށަން އެބަޖެހެއެވެ. އެގޮތުން ރަށުގެ ތަރައްޤީއަށްޓަކައި ފެންބޮވައިގެންފައިވާ ރަށަށް ހެޔޮއެދޭ ފަރާތްތަކުގެ ދީލަތި އެހީއާއެކު، އިރާދަކުރެއްވިއްޔާ ބަނދަރު ސަރަހައްދުގެ ބަގީޗާ ފާރު ރޭނުމުގެ މަސައްކަތް މިއަންނަ ޑިސެމްބަރު މަހުތެރޭ ފެށޭނެއެވެ.

ގާތްގަނޑަކަށް 81000.00 ރުފިޔާ ޚަރަދުވާނެކަމަށް ލަފާކުރެވޭ މިފާރު ރޭނުމަށްޓަކައި އޮފީހުން ވަރަށް ބޮޑެތި މަސައްކަތްތަކެއް މިދަނީ ކުރަމުންނެވެ. ރ.ކ ކޮމެޓީން މިފައިސާ ޚަރަދުކުރަން ނިމާފައިވީނަމަވެސް ޚަރަދު ކުޑަކޮށް، ރަށުގެ ވީހާގިނަ ރައްޔިތުން ބައިވެރިކޮށްގެން މިމަސައްކަތް ކުރުމަށް އަޅުގަނޑުމެން ވިސްނީމެވެ. އެގޮތުން ރަށުގެ ރާނާ ގްރޫޕްތަކާއި ވެލިނަގާ ގްރޫޕްތަކުގެ އިސް ބޭފުޅުންނާއި އޮފީހުން ބައްދަލުކުރިއެވެ. އެބައްދަލުވުމުގައި ކަމާއިނުގުޅޭ އެތައް ވާހަކަތަކެއް ދެއްކުމަށްފަހު ރ.ކ ކޮމެޓީން ތަކެތި ގަތުމަށް 50000.00 ފައިސާ ޚަރަދުކޮށްގެން ނުވާނެކަމަށް ބުނެ، ރާނާ ގްރޫޕްތަކުން އޮފީހަށް ޝަރުތުކުރީ އެމީހުން ހިލޭ ސާބަހަށް ފާރު ރޭނުމުގެ މަސައްކަތްކުރާނީ އޮފީހުން 30000.00 ރުފިޔާ ހޯދުމުން ކަމަށެވެ. ކޮންމެއަކަސް އެބޭފުޅުންގެ ޝަރުތު އޮފީހުން މިހާރުވަނީ ފުއްދާފައެވެ. ރ.ކ ކޮމެޓީން 81000.00 ރުފިޔާ ޚަރަދުކުރަން ނިންމި މިމަސައްކަތައް މިހާރު ކޮމެޓީގެ އެކައުންޓުން ޚަރަދުކުރަންޖެހޭނީ ގާތްގަނޑަކަށް 20000.00 ރުފިޔާއެވެ.

މިމަސައްކަތައް ފައިސާގެ އެހީދެއްވި ހުރިހާ ފަރާތްތަކަށް މިފުރުސަތުގައި މީދޫ ރައްޔިތުންގެ ނަމުގައި ޝުކުރުދަންނަވަމެވެ. ތިޔަބޭފުޅުން މީދޫގެ ތަރައްޤީއަށް ތިކުރައްވާ ހޭދައިގެ އަގު ވަންޒަންކުރަމެވެ. ރަށަށްޓަކައި ތިޔަ ހޭދަކުރައްވާ ފައިސާ ބޭނުންކުރެވޭނީ މީދޫގެ ތަރައްޤީއަށްކަން ޔަޤީންކޮށްދެމެވެ.

ޑިމޮކްރެޓިކް ވެރިކަމެއް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ގާއިމްކުރެވުނުތާ އެއްއަހަރު ފުރިގެންދާއިރު، ފާހަގަކުރަންޖެހޭ ކަންތައްތަކެއް ހުންނާނެއެވެ. ޚުދުމުޚްތާރު ވެރިކަމަކަށްފަހު، ރައްޔިތުންގެ ވެރިކަމެއް ގާއިމްކުރެވުމުން އަންނަންޖެހޭ ބަދަލުތައްވެސް ހުންނާނެއެވެ. އެގޮތުން އަޅުގަނޑުމެންގެ ރަށުގައި ސަރުކާރު ތަމްސީލުކުރާ އެއްމެ އިސް މުވައްސަސާކީ ރަށު އޮފީސް ކަމަށްވުމާއެކު، ފާއިތުވެދިޔަ 1 އަހަރުތެރޭ ރަށު އޮފީހަށް އައި ބަދަލުތަކަށް ބަލާލުމަކީ މުހިއްމު ކަމެކެވެ.

އެއްމެ ފުރަތަމަ ކަމަކަށް އަޅުގަނޑުމެން ގަބޫލުކުރި އެއް ކަމަކީ ޑިމޮކްރެޓިކް ވެރިކަމެއްގައި ކޮންމެ ރައްޔިތަކީ މަތީ ފެންވަރުގެ ޚިދުމަތެއް ލިބިމުގެ ހައްގު ލިބިގެންވާ މީހެއްކަމެވެ. މިފަދަ މަތީ ފެންވަރުގެ ޚިދުމަތް ދެވޭނީ، ޚިދުމަތް ދިނުމުގައި ތިއްބެވި މުވައްޒަފުންނަކީ، ޑިމޮކްރެޓިކް އުސޫލްތައް ގަބޫލުކުރާ، ކަމަށް އެކަށީގެންވާ ގާބިލުބަޔަކަށް ހެދިގެންކަމީ އެއްވެސް ޝައްކެތްހުރިކަމެއް ނޫނެވެ. ރައްޔިތުންނަށް މަތީ ފެންވަރުގެ ޚިދުމަތް ދިނުމުގައި އެއްމެ ބޮޑަށް ވިސްނަންޖެހޭ އެއްކަމަކީ ކުޑަވެސް ތަފާތުކުރުމެއްނެތި ހުރިހާ ރައްޔިތުންނަށް ޚިދުމަތް ދިނުމެވެ. އެއްވެސް ރައްޔިތެއްގެ ކުލައަށާއި، ޖިންސަށާއި، ނަސްލަށާއި، ވާހަކަދައްކާ ބަހަށާއި އިޖްތިމާޢީ ދަރަޖަ ނުވަތަ މަޤާމަށާއި، ނުކުޅެދުންތެރިކަމަށާއި، ސިޔާސީ ގޮތުން ތާއީދުކުރާ ފަރާތަކަށް ބަލައި އެއްވެސް މޭރުމަކުން ތަފާތެއް ނުކޮށް ޚިދުމަތް ދިނުމެވެ. މީގެ އިތުރުން ޚިދުމަތަށް އެދި އޮފީހަށް އަންނަ ރައްޔިތުންނާ މުއާމަލާތުކުރުމުގައި އަދަބުވެރިކަމާއި މަޑުމައިތިރިކަމާއި އިހުތިރާމާއެކު މުޢާމަލާތުކޮށް، ކަމާއި ގުޅޭ މުވައްޒަފުންނާއި ފަސޭހައިން ބައްދަލުކުރެވޭނޭ އުޞޫލެއް ހަމަޖެހިފައި އޮންނަން ޖެހެއެވެ.

އައިޑީ ކާޑު ހަދަން އަންނަ މީހާ އެއްދޮރުން ވަދެގެން ގޮސް އަނެއް ދޮރުން ބޯދިކޮށް މިއުޅެނީ އައިޑީކާޑު ހަދާށޭ ބުނުމުގެ ކުރިން އެމީހާއާއި އޮފީހުގެ މުވައްޒަފަކު ބައްދަލުކޮށް އެމީހާ ބޭނުންވެގެންއުޅޭ ޚިދުމަތަކީ ކޮބައިތޯ ބަލައި އެހީތެރިވެދޭންޖެހެއެވެ. ޚިދުމަތް ހޯދުމަށް އަނަން މީހާގެ ވަގުތު ގެއްލޭފަދަގޮތަކަށް އޮފީހުގެ އެއްވެސް ކަމެއް އިންތިޒާމްކުރެވިފައި ހުރެގެން ނުވާނެއެވެ. މިކަންތައްތައް މިހެން ކުރުމަށްޓަކައި، އޮފީހުގެ މާހައުލު ބަދަލުކުރަން ޖެހެއެވެ. މިދެންނެވިފަދަ މާހައުލެއް އޮފީހުގައި ގާއިމްކުރުމުގެ މަސައްކަތް އަޅުގަނޑު މިދަނީ ކުރަމުންނެވެ. އެގޮތުން އޮފީހުގެ އިދާރީ ކޮންމެ މުވައްޒަފަކަށް މިހާރުވާނީ ކޮންޕިއުޓަރެއް ހޯދައިދެވި، ކޮންޕިއުޓަރ ނެޓްވޯކެއް ގާއިމްކުރެވިފައެވެ. މީގެ އިތުރުން ޚިދުމަތް ހޯދަން އަންނަ މީހުންނަށާއި، އޮފީހުގައި މަސައްކަތްކުރާ މުވައްޒަފުންނަށް އެކަށީގެންވާ މާހައުލެއް އޮފީހުގައި ގާއިމްކުރުމަށްޓަކައި، އޮފީހުގެ އުތުރު ފެންޑާ އޮފީހުގެ ބަޔަކަށް ހެދުމަށްފަހު، އޮފީސް ބޮޑުކުރުމުގެ މަސައްކަތް މިހާރު އެވަނީ ނިމެން ކައިރިވެފައެވެ. އޮފީސް މަރާމާތުގެ މަސައްކަތް ނިމޭއިރު، ޚިދުމަތް ދިނުމުގައި ވަރަށް ބޮޑުތަން ފަސޭހަވެގެންދާނެއެވެ. އެގޮތުން ޚިދުމަތް ހޯދަން އަންނަ މީހާއަށް ޖަވާބުދާރީވުމަށް އަބަދުވެސް ރިސެޕްޝަން ކައުންޓަރުގައި މުވައްޒަފަކު ހުންނާނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ޚިދުމަތް ހޯދުމަށް ގުޅަންޖެހޭ މުވައްޒަފާއި ފަސޭހައިން ގުޅޭނެ އިންތިޒާމް ހަމަޖެއްސުމަށްޓަކައި ކޮންމެ މުވައްޒަފެއްގެ މޭޒުގައި އެކްސްޓެންޝަން ފޯނެއް ހުންނާނެއެވެ.

އެނިވަޑައިގަންނަވާނެފަދައިން ޑިމޮކްރެޓިކް ވެރިކަމެއްގައި އަޅުގަނޑުމެން ބޭނުންވަނީ ހާސްކަމެއްނެތި ފުދުންތެރި ދިރިއުޅުމެކެވެ. މިކަން ކުރުމަށްޓަކައި ސަރުކާރުން ގިނަ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރަމުން އެބަގެންދަވައެވެ. އެގޮތުން މިސަރުކާރު ވެރިކަމަށް އައުމަށްފަހު މިރަށުގެ 123 މީހަކަށް ނުވަތަ 75 ވަރަކަށް އާއިލާއަށް ޖުމްލަ 246000 (ދެލައްކަ ސާޅީސްހާސް) ރުފިޔާ ކޮންމެ މަހަކު ސަރުކާރުން ޚަރަދުކުރެއެވެ. އަޅުގަނޑު ދެކޭގޮތުގައި އުމުރުން ދުވަސްވެފައިވާ މީހުންނަށް ޚިދުމަތް ދިނުމުގައި ވަރަށް ބޮޑަށް އޯގާތެރިވާންޖެހެއެވެ. އެމީހުންގެ ބަލިހާލަތައް ވިސްނަންޖެހެއެވެ. އެހެންކަމުން އަޅުގަނޑު ގަސްތުކުރީ އެމީހުނަށް ސަރުކާރުން ދެއްވާ ފައިސާގެ އެލަވަންސް ދިނުމުގައި، ސީދާ އެމީހުން ދިރިއުޅޭ ގެއަށްގޮސް އެފައިސާ ހަވާލުކުރުމަށެވެ. އެހެންކަމުން ފައިސާކޮޅު ލިބިގަތުމަށްޓަކައި މިއަދު އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުން ކިއޫގައި ޖެހޭކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ. އަދި އެމީހުންގެ އެފައިސާކޮޅު ލިބިގަތުމަށްޓަކައި އެއްވެސް ބުރައެއް އުފުލާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ.

ސުރުޚީގައި އެވާ އިބާރާތަކީ ޖޯލިފަތީގައި އެއްމެ ގިނައިން ދެކެވޭ އެއްވާހަކައެވެ. ތެދެކެވެ. އަތޮޅުގެ އެހެން ރަށް ރަށާއި އަޅާބަލާއިރު، މީދޫ އޮތީ ވަރަށް ފަހަތުގައެވެ. މިހަގީގަތް މިހެން އޮތްނަމަވެސް މިހެން ދިމާވާންޖެހުނީ ކީއްވެގެންތޯ ބަލަންބޭނުންވާ އެކަކުވެސް ހުރިހެނެއް ހިއެއްނުވެއެވެ. އަބަދުވެސް ފެންނަނީ އެހެން މީހުން ކުއްވެރިކުރާ މަންޒަރެވެ. ތިމާނޫން އެހެން މީހުންނަކީ އެއްވެސް ބައެއް ނޫންކަން ދެއްކުމަށްޓަކައި މަސައްކަތްކުރާތަނެވެ.

އަތޮޅުގެ އެހެން ރަށްރަށާ އަޅާބަލާއިރު އިޖްތިމާޢީ ގޮތުންވެސް، ތަޢުލީމީ ގޮތުންވެސް ޢުމުރާނީ ގޮތުންވެސް ގިނަ ރަށްތައް އުޅެނީ މީދޫއަށްވުރެ ކުރީގައެވެ. ކީއްވެތޯއެވެ؟ އާދެ! އެހެން ރަށްރަށުގެ ރައްޔިތުން އެމީހުންގެ އަމިއްލަ ރަށުގެ ތަރައްޤީއަށްޓަކައި ދަނީ ޖާނުން ގުރުބާން ވަމުންނެވެ. މީދޫގެ ރައްޔިތުން ކޮބައިތޯއެވެ. ގިނަ މީހުން ތިބެނީ ޖޯލިފަތީގައި ނޫނީ ކޮންމެވެސް ސައިހޮޓަލެއްގައި ނޫނީ ކޮންމެވެސް އެހެންތަނެއްގައި ހުސްއަނގަ ތަޅާށެވެ. މިހެންވާންވެއްޖެނަމަ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ދުވަހަކުވެސް ކުރިއެރުމެއް ނުލިބޭނެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ އަމިއްލަރަށް ތަރައްޤީ ކުރުމަކީ ހަމަ ކޮންމެ ފަރުދެއްގެވެސް ޒިންމާއެއްކަމުގަ ދެކިގެންނޫނީ ހުވަފެންތައް ހަގީގަތަކަށް ނުހެދޭނެއެވެ.

ވިސްނާލަމާހެއްޔެވެ؟ ގަޔަށްލާ ހެދުމާއި އަރާފައިވާނާއި ގެންގުޅޭ މޯބައިލްފޯނު ތަރައްޤީ ވިޔަކަސް އަދި ނުފުދެއެވެ. އެންމެ އިސްކަމެއް ދޭންވީ ތިމާއުޅޭ މާހައުލަށެވެ. ދެން ތިމާގެ ކުރިއެރުމަށެވެ. ޖޯލިފަތީގައި ތިބެގެން މީހުންގެ އަބުރާއި ބެހި މީހުންގެ މަސް ނޮޅުމަކުން ރަށަށް ރީތި ނަމެއް ނުލިބޭނެއެވެ. ރަށަށް ރީތިނަމާއި މީހުންގެ ޝައުޤުވެރިކަން ލިބޭނީ ރަށް ތަރައްޤީ ވުމުންނެވެ. ރަށުގެ ތަރައްޤީ އަށް މަސައްކަތްކުރާނެ ހަރުދަނާ ދަރިން ތަރުބިއްޔަތު ކުރެވިގެންނެވެ.

ރަށްރަށަށް ލިބެމުންދާ ތަރައްޤީގެ ފުރުސަތުތައް އަޑުއަހާފައި ޖޯލިފަތީގައި ތިބެގެން ކޮން ވާހަކައެއް ދައްކާކަށްތޯއެވެ؟ އެރަށްރަށަށް ލިބޭ ތަރައްޤީއަކީ އެރަށްރަށުގެ ރައްޔިތުންގެ ހިތްމަތާއި މިންނަތުން ހޯދާ ތަރައްޤީއެވެ. ކާމިޔާބު ލިބެނީ ހިންމަތާއެކު މަސައްކަތްކުރާ ބަޔަކަށެވެ.

ފާއިތުވެދިޔަ ހަފްތާގައި ވަނީ ބޮޑު މަގުގައި ހުރި ގަސްތައް ކޮށުމުގެ މަސައްކަތް ނިންމިފައެވެ. މީގެ އިތުރުން ބަނދަރު ސަރަހައްދާއި ފަޅު ސާފުކުރުމުގެ ޕްރޮގްރާމެއްވެސް ވަނީ ފާއިތުވެދިޔަ ހަފްތާގެ ހޮނިހިރު ދުވަހު ހިންގިފައެވެ. މިޕްރޮގްރާމް ކާމިޔާބުކަމާއެކު ކުރިއަށް ގެންދެވިފައިވަނީ ވަރަށް ގިނަ ބައެއްގެ އެހީތެރިކަމާއެކުގައެވެ. ނަމަވެސް މަސައްކަތުގައި ބައިވެރިވި އާއްމުންގެ އަދަދު މަދުކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. އެއަށްވުރެ ބޮޑަށް ފާހަގަކުރެވިފައިވަނީ މިމަސައްކަތާއި ދެކޮޅު ރޫހެއްގައި ބަޔަކު މަސައްކަތްކުރަމުން ދިޔަކަމެވެ. އެގޮތުން މިމަސައްކަތުގައި ބައިވެރިވި މީހުންނަށް މަލާމާތްކޮށް ޖެއްސުންކޮށްފައިވާކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. ރަށުގެ އިޖްތިމާއީ ރޫހު އާލާކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ރަށަށްޓަކައި ކުރެވޭ މިފަދަ މަސައްކަތްތަކަށް ހުރަސްއަޅަމުންދާ މީހުންނަކީ ހަގީގަތުގައިވެސް ރަށަށް ހެޔޮއެދޭ ބައެއްތޯ ސުވާލުުއުފެދެއެވެ.

ސިޔާސީގޮތުން ޚިޔާލުތަފާތުވުމަކީ، ނުވަތަ ތިމާ ހިމެނޭ ޕާޓީ ތަފާތުވުމަކީ، ރަށަށްޓަކައި ކުރެވޭ މަސައްކަތްތަކުގައި ޚިޔާލުތަފާތުވާންޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް މިއަދު އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރެއިން އެއް ފިކުރެއްގެ ވިއްސަކަށް މީހުން ހޯދުމަކީ އުނދަގޫކަމެކެވެ. މިއީ ހިތާމަހުރިކަމެކެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ މުޖުތަމައު މިދަނީ ފަސާދަވަމުންނެވެ. ބައިބައިވުމާއި ހަމަނުޖެހުންތައް މިވަނީ އާއްމުވެފައެވެ. އެކަކު އެނެކެއްގެ އަބުރުނަގާލައި، ހަޤީގަތާއި ޚިލާފު ވާހަކަތައް ރަށުތެރޭގައި ފެތުރުން ވެފައި މިވަނީ މުނިފޫހިފިލުވުމަކަށެވެ. މިހިތާމަވެރި ހާލަތު ބަދަލުކުރުމަށްޓަކައި މިއަދުގެ ޒުވާނުން އެކަތިގަނޑަކަށްވާން އެބަޖެހެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ރަށް މިހިސާބަށް ގެނެސްދިން އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންގެ ޚިދުމަތްތައް ފާހަގަކޮށް، އެބޭފުޅުންގެ އިރުޝާދާއެކު ކުރިމަގު ބައްޓަން ކުރަން އެބަޖެހެއެވެ.

ރަށަށް ހެޔޮއެދޭ އެކުވެރިންނެވެ. މެދުފަންތިން ދަށުގެ އާއިލާތަކުގެ އެއްމެހާ އެކުވެރިންނެވެ. މާބޮޑު އުދަގުލަކާއިނުލައި އަޅުގަނޑުމެންނަށް މި މުޖުތަމަޢު ބިނާކުރެވިދާނެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ މިރަށަށްޓަކައި ފިކުރު އެއްގޮތް ކުރަންވީއެވެ. ރަށުގެ ކުރިއެރުމަށްޓަކައި ތިޔަ އެންމެހައި ރައްޔިތުން ގުޅިވަޑައިގަންނަވަންވީއެވެ. ރަށުގެ ކުރިމަގު ބިނާ ކުރުމަށްޓަކައި ހަމަހަމަކަން އެންމެންގެ މެދުގައި ގާއިމުކުރަންވީއެވެ. މިފިކުރާއި ގުޅިވަޑައިގަތުމަށް އެއްވެސް ބޭފުޅަކު މިހާރު އުޅުއްވާ ޕާޓީ ނުވަތަ އެނޫންވެސް ޖަމާޢަތެއް ދޫކުރައްވަން ނުޖެހޭނެއެވެ. ޕާޓީތަކާއި ޖަމާޢަތްތަކުގެ ތެރެއިން މިފިކުރު ދިރުވާ ކުރިއަށް ނެރެންވީ.

އިއްޔެ ހެނދުނު ޓީވީއެމް 10 ގެ ޚަބަރުގައި އަޅުގަނޑާއި ހަވާލާދީ ބުނެފައިވެއެވެ. “އިސްމެހެލާ ހެރައާއި މީދޫއާއި ދޭތެރޭ އޮއިދެމޭގޮތައް ވަކިކުރުމުން އުތުރުފަރާތުން ރަށް ގިރުންވަނީ ހުއްޓިފައި”. ދުވަހުގެ ބޮޑު ޚަބަރެއްގެ ގޮތުގައި މިވާހަކަ ފެތުރިގެންދާން ސިކުންތުކޮޅެއް ނުނަގައެވެ. އެއްބަޔަކު ރަށު އޮފީހަށްވަދެ އަޑުގަދަކުރިއެވެ. އަނެއް ބަޔަކު ފޫޓުފީތާ ހިފައިގެން ކޯގަންނަށް ދިޔައެވެ. އެގުރޫޕުން ކުރި ދިރާސާއިން އެނގުނު އެއްކަމަކީ މިވެނި ދުވަހަކުން ފެށިގެން މިއަދާއި ހަމައަށް 8 ފޫޓު ގިރައިގެން ގޮސްފައިވާކަމެވެ. ނަމަވެސް 8 ފޫޓު ރަށުން މަދުވެގެންދިޔައީ ކީއްވެގެންކަން އެމީހުންގެ ދިރާސާއިން ނޭނގުނެވެ. ނޫންނަމަ 8 ފޫޓު ފަސްގަނޑަށްވީ ކިހިނެތްކަން އެނގިތިބެމެ ހާމަކުރަން ބޭނުމެއް ނުވިއެވެ.

ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުސްވުމާއި ރަށް ގިރުމުގެ ހަގީގަތް:

ޒަމާނުއްސުރެ ތިމާވެއްޓާއި ބެހޭގޮތުން ރާއްޖޭގެ ބޮޑުންނާއި ވެރިން ރައްޔިތުންނަށް އޮޅުވާލަމުން ގޮސްފައިވެއެވެ. މިގޮތުން ގައުމުގެ އިސްވެރިޔާއިން ފެށިގެން ރަށް ރަށުގެ ކަތީބުންވެސް ތިމާވެއްޓާއި ބެހޭގޮތުން ރައްޔިތުންނަށް އޮޅުވާލައި، އެމީހުންގެ އަމިއްލަ ފައިދާއަށް މަސައްކަތް ކުރަމުން ގޮސްފައިވެއެވެ. މިހެން ދެންނެވުމުން އަނެއްކާ މިއުޅެނީ ކޮންވާހަކަތަކެއް  ލިޔަންބާވައޭ ހިތަށް އަރާފާނެއެވެ.

އާއެކެވެ. ރައްޔިތުންނަށް އޮޅުވާލުމުގައި މިރާއްޖޭގެ ވެރިން އެއްމެ ގިނައިން ދައްކަވާފައިވާ އެއް ވާހަކައަކީ މޫސުމަށް އަންނަ ބަދަލުތަކާއި ގުޅިގެން ރަށް ރަށް ގިރަމުންދާ ވާހަކައެވެ. ހަގީގަތް ހާމަކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ރަށް ގިރަނީއޭ އެބޭފުޅުން އެވިދާޅުވަނީ އެކަމުގައި އެބޭފުޅުންގެ އަމިއްލަ މަސްލަހަތު އެކުލެވޭ ކަންތައްތަކެއް ހިމެނޭތީއެވެ.

ވިސްނަވާށެވެ. މިރާއްޖޭގައި ކޮންސްޓްރަކްޝަން ގުރޫޕެއް ނުހިންގާ ނުވަތަ އެފަދަ ގުރޫޕަކާއި ގުޅުމެއްނެތް ކަތީބަކު ހުރި ރަށެއް މަދުވާނެއެވެ. މިގޮތައް ކަންތައްތައް ރޭވި، އެތުރިފައި ހުރުމުގެ ސަބަބުން ރަށް ރަށުގެ ކަތީބުންގެ ފަރާތުން ސަރުކާރަށް އަބަދުވެސް ހުށަހަޅަމުން ގޮސްފައިވާ އެއް ޝަކުވާއަކީ ރަށް ގިރަމުންދާކަމުގެ ޝަކުވާއެވެ. މިޝަކުވާތަކުގެ ފައިދާ ކޮންމެ އިންތިޚާބަކާއި ދިމާކޮށް ސަރުކާރުން ނަގަމުންދާނެއެވެ. ރަށް ގިރުމުގެ ބިރުވެރިކަމުގެ ތެރޭގައި ރައްޔިތުން ބޭތިއްބުމަށްފަހު ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޚާއްސަ އެހީގެ ދަށުން އެރަށެއްގައި އެތައް މިލިޔަން ރުފިޔާގެ ތޮއްޓެއްލާފާނެއެވެ. އަދިވެސް އެއްފަހަރު ވިސްނާލައްވާށެވެ. އެތޮށިގަނޑުލުމުގެ މަސައްކަތާއި ހަވާލުވާނީ ކަތީބުގެ ކޮންސްޓްރަކްޝަން ގްރޫޕުންނެވެ. ނުވަތަ ކަތީބާއި ގުޅިފައި އޮންނަ ގްރޫޕަކުންނެވެ.

ރައްޔިތުންނަށް ބޭނުންވަނީ ގިރާ ސަރަހައްދުގައި ތޮށި ލައި ބަނދަރު ތޮށިގަނޑު މަރާމާތުކުރުމަށެވެ. ތޮށިލުމަށްޓަކައި ރަށުގެ ގޮނޑުދޮށުން ގަލާއި ވެލި ކިތައްމެވަރަކަށް ނެގިއަސް މައްސަލައެއްނެތެވެ. މިރަށުގެ ބަނދަރުވެސް އެއޮތީ އިންތިޚާބަކާއި ދިމާކޮށް ގަލާއި ވެލި ބޭނުންކޮށްގެން ހަދާފައެވެ. މީގެ އިތުރުން 2008 ވަނަ އަހަރުގެ ރިޔާސީ އިންތިޚާބާއި ދިމާކޮށް ރަށުގެ އިރުމަތީފަރާތުގައިވެސް އެވަނީ ތޮއްޓެއް ލާފައެވެ.

ދެން އޮތީ ދުނިޔެ ހޫނުވެގެން ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުސްވާ ވާހަކައެވެ. ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލޭވާހަކައިގެ ޚަބަރު އަޑުއަހަން އެހުންނަ މީހާ އެކުރާކަމަކީ އޭނާގެ ވަގުތު ބޭކާރުކޮށްލުމެވެ. ދުނިޔޭގެ ދެތަނޑީގައި އުފެދިފައިވާ ގަނޑުފެންގަނޑު ވިރެމުންދާތާ 100 އަހަރަށްވުރެ ގިނަދުވަސްވަނީ ވެފައެވެ. ނަމަވެސް ފާހަގަކުރެވޭ މިންވަރަށް ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލިފައިނެތެވެ. އަނެއް ކަމަކީ ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލޭނަމަ އެމިންވަރަށް މުރަކަތަކާއި ފަރުތައްވެސް އުފުލޭނެއެވެ. އެހެންކަމުން ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލޭ ވާހަކަ ގުޅިފައިވަނީ ދުނިޔޭގެ ސަމާލުކަން ހޯދުމަށް ރާއްޖެއާއި ދުނިޔޭގެ ބައެއް ވެރިން ގެންގުޅޭ ސިޔާސަތުތަކާއެވެ.

ރަށްގިރުމާއި ރަށް ކޮނެގެން އާމްދަނީ ހޯދުން:

ރަށް ގިރަނީ ކިހާވަރަކަށްތޯ ބެލުމަށްޓަކައި ފޫޓުފީތާ އެޅުމުގެ ކުރިން ޖަވާބުހޯދަންޖެހޭ ދެސުވާލެއް އެބައޮތެވެ. ރަށް ގިރަނީ ގުދުރަތީގޮތުން ދިމާވާ ހާދިސާތަކަކުންތޯ ނުވަތަ ރަށް ގިރަނީ ގޮނޑުދޮށް ކޮނެގެން ވެއްޔާއި އަކިރި ނެގުމުގެ ސަބަބުންތޯ ބަލަންޖެހެއެވެ. ޖަވާބުކޮންމެ ގޮތަކަށް ދެއްވިއަސް މައްސަލައެއް ނެތެވެ. ގަބޫލުކުރަންޖެހޭ ހަގީގަތަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަށްތަކަކީ ގިރިވޮޑެމުންދާ ރަށްތަކެއް ކަމެވެ.

މިރާއްޖޭގެ ބިމާއި ބެހޭގޮތުން މިހާތަނަށް ކުރެވުނު އެއްމެ ފުރިހަ ތަހުލީލެއް ކޮށްފައިވަނީ 1970 ވަނަ އަހަރުއެވެ. ރާއްޖޭގައި ތެޔޮ ހުރިތޯ ބެލުމަށްޓަކައި ކަނޑުގެ އަޑިން 2100 މީޓަރު ފުނަށް ތޮރުފައިގެން ސާމްޕަލްތަކެއް ނެގުނެވެ. އެސާމްޕަލްތަކުގައި އަލިފާން ފަރުބަދައިގެ ހިލަ ހުއްޓެވެ. އެތަހުލީލުތަކުން އެނގުނީ އެހިލަތަކަށް 53.38 މިލިޔަން އަހަރުވެފައިވާކަމެވެ.

މިތަހުލީލުތަކުގެ އަލީގައި އިލްމުވެރިން ބުރަވަނީ ދިވެހިރާއްޖެ އެއްމެ ފުރަތަމަ އޮތީ ހަވާއީ އެއޮންނަގޮތަށެވެ. އަލިފާން ފަރުބަދަ ތަކާއި އުސް ބިންތަކުން އުފެދިފައިވާ ރަށެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އެގޮތައް ޒަމާންތަކަކަށް އޮތުމަށްފަހު އަލިފާން ފަރުބަދަތައް ގޮވުމުގެ ހާދިސާއަކަށްފަހު ރަށް ފަނާވެ ނެތިދިޔައެވެ. އެހިސާބުން ފަރުބަދަތައް މަޑުމަޑުން ކަނޑުގެ އަޑިއަށް ފުންވަމުން ދިޔައެވެ. ހަމައެއާއެކު ފަރުބަދަތަކުގައި އެކި ސިފަސިފައިގައި އެކި ބާވަތްބާވަތުގެ މުރަކަތައް ވަރަށް ބާރަށް ހެދެންފެށިއެވެ. މި މުރަކަތަކުގެ ބަގީޗާތައް ހެދި ބޮޑުވަމުންއައިސް ރާޅުޖަހާ ހިސާބަށް އައުމާއެކު ރާޅުތަކާއެކު މުރަކަ މައްޗައް ދޮންވެލި އަރަން ފެށިއެވެ. އެއްމެ ފަހުން ދޮންވެލި ފިނޮޅުތަކަކުން ރާއްޖޭގެ ރަށްތައް ދެވަނަ ފަހަރަށް އިންޑިއާ ކަނޑުގައި ވިދާ ބަބުޅަންފެށިއެވެ. ރާޅުތައް ދޮންވެލި ފިނޮޅުތަކަށް ބީއްސަމުން ދިޔައީ ތަފާތު ބާވަތް ބާވަތުގެ އޮއްތަކާއެކުގައެވެ. ހަމައެއާއެކު ދޫނިތައްވެސް ދިޔައީ ތަފާތު ގަސްގަހުގެ އޮއްތައް ފިނޮޅަށް ގެނެސް ފިނޮޅު އާލާކުރަމުންނެވެ. މިއޮއްތަކުން ގަސް ފަޅައި ފިނޮޅުގެ ވެލިގަނޑު ހަރުވެއްޔަށް ބަދަލުވެ ރަށެއްގެ ގޮތުގައި އުދަރެހުން ފެންނަން ފަށައެވެ. ރަށް އުފެދުމަށްފަހުވެސް ކޮންމެ ދުވަހަކު ރަށް އުފެދުމުގެ މަރުހަލާގައި ހިނގި ހުރިހާ ކަމެއް ތަކުރާރުވަމުންދެއެވެ. ރާޅުތައް ގޮނޑުދޮށަށް ބީއްސާލައެވެ. ފުއްޓަރަށް ބިންދާލާ ކޮންމެ ރާޅަކާއެކު މުރަކައިން އުފެދިފައިވާ އަތޮޅުގެ އެތެރެވަރިއަށް ނުވަތަ ފުއްޓަރު ފަރާތު އޮންނަ މައި ތޮށިމަތީ އުފެދިފައި އޮންނަ ރަށްތަކުގެ ގޮނޑުދޮށަށް ދޮންވެލި އަރަމުންދެއެވެ. މިނިޒާމުގެ ތެރެއިން ރަށްތަކުގެ ބިމުގެ ސަރަހައްދު ފެތުރެމުން ބޮޑުވަމުންދެއެވެ.

ރަށްތައް އުފެދުމުގައި އެއްމެ ބޮޑު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެކައްޗަކީ ރާޅާއެކު ގޮނޑުދޮށަށް ބީއްސާލާ ދޮންވެއްޔެވެ. މިދޮންވެއްޔަކީ ރަށުގެ ވަށައިގެން ލެވިފައިވާ ދިރުންހުރި ފަށަލައެކެވެ. މިފަށަލަ ކޮނެގެން ނަގައި ހުސްކުރުމުގެ ނަތީޖާއަކީ ރަށުން ބައެއް އުނިވެގެން ނެތިގެން ދިއުމެވެ. މިގޮތައް ރަށުން ބައެއް ނެތިގެން ދިއައިމާ ރަށް ގިރަނީއޭ ކިޔައި ރައްޔިތުންނަށް އޮޅުވާލައި ރައްޔިތުން ބިރުވެރިކަމެއްގެ ތެރެއަށް ވައްޓާލުމަކީ ހަމަޖެހޭގޮތެއް ނޫނެވެ. މިގޮތައް ރައްޔިތުންނަށް އޮޅުވާލައިގެން ތޮށި ލުމުގެ ޕްރޮޖެކްޓެއް ހިންގުމުގެ ބަދަލުގައި ރައްޔިތުންނަށް ހަގީގަތް ހާމަކޮށްދޭންޖެހެއެވެ. ރަށުގެ ގޮނޑުދޮށާއި ފަޅުތެރެ ހުރި ވެލިކޮޅު ރަށުގެ ގޮނޑުދޮށުން ބޭރުވެ، އަތޮޅު ދުނިން ބޭރަށް ފުވައްމުލަކަށާއި، ހުވަދުއަތޮޅަށް ވިއްކުން ހުއްޓާލައި، ބާރުގަދަ ޑްރަގަށް ދެވިހިފާފައިވާ ޒުވާނުންގެ ބޭނުންކޮށްގެން ރަށުގެ ގޮނޑުދޮށުން ވެއްޔާއި އަކިރި ނަގަމުންދާ ގްރޫޕްތަކުން އެކަންތައް ހުއްޓާލުމުން ރަށް ނުގިރާނެއެވެ. އޭރުން ފޫޓުފީތާ އެޅުމުން ތިޔަ ފެންނަ 8 ފޫޓުގެ ސަރަހައްދު ގިރައިގެން ގޮސްފައިވާތަނެއް ނުފެންނާނެއެވެ.

ރުއްވެއްޓުމުގެ ހިތާމަވެރި ހާދިސާއަށްފަހު ރައްޔިތުންގެ ފަރާތުން އެއްމެ ގިނައިން ވޭތުވެދިޔަ ހަފްތާގައި އަޅުގަނޑާއި ހަމައަށް އައިސްފައިވާ ޝަކުވާއަކީ، ގޭގޭގެ ގޯތިތެރޭގައި މަގުމައްޗަށް ވާގޮތައް ހުރި ރުއްތައް ސަރުކާރުގެ ޚަރަދުގައި ކެނޑިއިރު، ރުކުގެ ކޮޅު އެކަނި ކަނޑާލާފައި ދޫކޮށްފައި ހުރުމުން، ކުރިމަތިވެފައިވާ ނުރައްކަލުގެ ޝަކުވާތަކެވެ. ތެދެކެވެ. ރައްޔިތުންގެ ރައްކާތެރިކަމާއި، ސަލާމަތައްޓަކައި ސަރުކާރުގެ ބަޖެޓުން ޚަރަދުކޮށްގެން ރުއް ކަނޑާފައިވާނަމަ، އެ ކަނޑާލި ރުއްތަކުން އިތުރަށް ރައްޔިތުންނަށް ނުރައްކާވެގެން ނުވާނެއެވެ.

މަގުން ހިނގާމީހުންނަށާއި، ދުއްވާ ތަކެއްޗައް ނުރައްކާވާގޮތަށް ހުރި 121 ރުއް އޮފީހުންވަނީ ފާހަގަކޮށްފައެވެ. އަދި އެރުއްތައް ކަނޑައި ނެގުމަށް ކޮންމެ ރުކަކަށް 285 ރުފިޔާގެ ރޭޓުން މިދިޔަ ޖެނުއަރީ މަހު 26 ވަނަ ދުވަހު މީހަކާއެކު އެއްބަސްވުމެއްގައި ސޮއިކުރެވި، ޖުމްލަ 34465 ރުފިޔާގެ މިމަސައްކަތް އެއް ހަފްތާތެރޭ ނިންމައި ރަށު އޮފީހުންވަނީ މަސައްކަތް ކުރިފަރާތައް ފައިސާ ހަވާލުކޮށްފައެވެ. މީގެ އިތުރުން ކަނޑައި ނެގުމަށް ހަމަޖެއްސި 121 ރުކުގެބަދަލަށްވާ ފައިސާ އެރުކު ވެރިފަރާތްތަކަށް ސަރުކާރުންވަނީ ދެއްވާފައެވެ.

ކަންމިހެން ހުރުމާއެކު ގަބޫލުކުރަންޖެހޭ ހަގީގަތަކީ ސަރުކާރުން މިމަސައްކަތް ކުރުވާފައިވަނީ ރައްޔިތުމީހާއަށް ދޭންޖެހޭ ހުރިހާ ބަދަލެއް ދިނުމަށްފަހު، ރުކުގެ ސަބަބުން ރައްޔިތުންނަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ ނުރައްކަލުން ސަލާމަތްކުރުމުގެ މަގްސަދުގައެވެ. އެހެންނަމަވެސް އާޚިރު ނަތީޖާއަކީ ސަރުކާރުގެ މަގްސަދު ހާސިލްނުވެ ރައްޔިތުން އިތުރު ނުރައްކަލެއްގެ ތެރެއަށް ހުށަހެޅުމެވެ. މިކަމުގެ ޒިންމާ ނަގަންޖެހެނީ ކޮންބައެއް ހެއްޔެވެ؟

މިރާއްޖޭގައި ޤާނޫނީ ޙުކޫމާތެއް ޤާއިމުވުމުގެ ކުރިންވެސް އަދި އޭގެ ފަހުންވެސް އަޅުގަނޑުމެންނަކީ ގޯތި ތެރޭގައި ރުއްގަސް އިންދައި ހައްދައިގެން އޭގެ ބޭނުން ކެއުމަށާއި، އާމްދަނީ ހޯދުމަށްޓަކައި ކުރަމުން އަންނަ ބަޔަކީމެވެ. އެހެންކަމުން ގޯތި ދޫކުރާއިރު އިޤްރާރުވާ އާއްމު އުސޫލްތަކާއި އެއްބަސްވާ އެއްބަސްވުންތަކުގައި ކޮންމެ އެއްޗެކޭ އޮތަކަސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ފަރުވާލެއްނެތެވެ. ޖެހިގެންހުރި އަވައްޓެރިޔާއަށް ކިތައްމެ ތުރާލެއް ކުރިމަތިވިޔަސް، ކިތައްމެ ބޮޑު ގެއްލުމެއްވިޔަސް ފަރުވާލެއް ނެތެވެ. މަގުން ހިނގާ މީހުންނަށާއި ދުއްވާ ތަކެއްޗަށް ކިތައްމެ ބޮޑު ނުރައްކަލެއް ގޯތި ތެރޭގައި ހުރި ރުކުން ކުރިމަތިވިޔަސް އަޅާލުމެއް ނެތެވެ.

އެނގިވަޑައިގަންނަވާނެ ފަދައިން މިރާއްޖެ މިއޮތީ ބަދަލުވެފައެވެ. ތިންބާރު ވަކިވެފައިވާ ޑިމޮކްރެޓިކް ނިޠާމެއްގައި އަޅުގަނޑުމެންނަކަށް ދެމީހުންގެ ދެމެދުގައި، ދެއާއިލާއެއްގެ މެދުގައި ނުވަތަ ދެ އަވައްޓެރިންގެ މެދުގައި ޖެހޭ މައްސަލަތައް ތަހުގީގުކޮށް ބަޔާން ނަގައި، އެފަރާތްތަކަށް އަމުރުކުރުމުގެ ބާރެއް ނެތެވެ. އެފަދަ މައްސަލަތަކުގައި އަޅުގަނޑުމެންނަށް އޮތް ދައުރަކީ ޝަރުޢީ ކޯޓަކުން ކުރާ ހުކުމް ތަންފީޒުކުރުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތެވެ.

ދަތިވާ ރުކުގެ މައްސަލަތަކާއި ބެހޭގޮތުން އަވައްޓެރިޔާ އާއި ވާހަކަދެއްކުމަށްފަހު، ސުލްހަވެރި ހައްލެއް ނުލިބިއްޖެނަމަ ކޯޓަށް ވަޑައިގަންނަވާށެވެ. ތުރާފިލުވުމުގެ މައްސަލައެއްގެ ގޮތުގައި ކޯޓަށް ހުށަހަޅާއިރު ބޭނުންވާނީ 2 ހެކިވެރިންނެވެ.

އޮފީހުގައި ހޭދަކުރެވުނު އެކާވީސް ހަފްތާގެ ތެރޭގައި، އެއްމެ ގިނައިން ރައްޔިތުންގެ ފަރާތުން ލިބުނު އެއް ޝަކުވާއަކީ އަވައްޓެރިޔާގެ އުނދަގުލުން ސަލާމަތް ނުވެވިގެން އުޅެންޖެހުމުގެ ޝަކުވާތަކެވެ. އަވައްޓެރިޔާގެ ގޯތިތެރޭގައި ހުރި ރުއްގަހުން ފައިބާ ބަނބުކޭލާއި، ކާށިން ފުރާޅު ސަލާމަތްނުވެވިގެން އުޅޭ ވާހަކައެވެ. ޖެހިގެން ހުރި ގޯތީގެ ފާޚާނާ ޖަންކްޝަން މަދިރި އުފެދޭގޮތައް ދޫކޮށްލެވިފައިވާ ވާހަކައެވެ. ކާބަފައިންގެ ޒަމާނުއްސުރެ ހައްދަމުން ދިޔަ އޮޅަށް ކުނިއުކުމާއި، އޮޅާއި އިންވެގެން އޮތް ގޯތީގައި ގެންގުޅޭ ބަކަރިތަކުގެ ފާޚާނާއަކަށް އޮޅު ބަދަލުވެގެން އުޅޭ ވާހަކައެވެ. ލިސްޓް އިތުރަށް ދިގުކުރުމުގެ ބޭނުމެއްނެތެވެ.

އަޅުގަނޑުމެންނަކީ މުސްލިމުން ކަމުގައިވާނަމަ، އަޅުގަނޑުމެންގެ ފަރާތުން ޖެހިގެން ހުރި އަވައްޓެރިޔާއަށް ކިތައްމެ ކުޑަނަމަވެސް ގެއްލުމެއް ނުވަތަ އުނދަގުލެއް ވެގެން ނުވާނެއެވެ. ނަމަވެސް ފެންނަ މަންޒަރު ހާދަހާ ތަފާތެވެ. ގޯތިތެރޭގައި ހުރި ރުކަކުން އަވައްޓެރިޔާގެ ފުރާޅަށް ގެއްލުންވާތީ، އެރުއް ކަނޑާލަދިނުމަށް އަވައްޓެރިޔާ އެދުމުން އަޅުގަނޑުމެން އެ އަވައްޓެރިޔާއަށް ދޭޖަވަބަކީ 500 ރުފިޔާ ދިނުމަށްފަހު ރުއް ކަނޑާލާށެވެ. އެހެން ނޫންނަމަ އަޅުގަނޑުމެން ދޭޖަވާބަކީ މިއެވެ. މިތަނުގައި ކަލޭ ގެދޮރު އިމާރާތްކުރީ އަހަރެން ބުނެގެން ނޫނެވެ. ކަލޭ މިތަނަށް އައީ އަހަރެން މިތަނުގައި ރުއްގަސް އިންދައިގެން ދިރިއުޅެންމުން ދަނިކޮށެވެ. އެހެންވީމާ ކަލެއަށް އުނދަގޫވާތީއޭކިޔާފައި އަހަރެންގެ ރުއްގަސް ކަނޑާލާކަށެއް ނުޖެހެއެވެ.

އަވައްޓެރިޔާއަށް އަޅުގަނޑުމެން ދިން ޖަވާބާއި ފާއިތުވެދިޔަ ހަފްތާގައި ހިގާދިޔަ ހާދިސާއާއި ގުޅުމެއް ނުވޭހެއްޔެވެ؟ އަވައްޓެރިޔާގެ ގޯތީތެރޭގައި ހުރި ދިވެހި ރުކެއް ފުރާޅުމައްޗައް ވެއްޓި ގޭގައި ނިދާފައި އޮތް 19 އަހަރުގެ އަންހެން ކުއްޖާގެ ލޮލަށް ސީރިޔަސް ޒަޚަމްތަކެއް ލިބުނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟ އެއްމެ 500 ރުފިޔާއަށްޓަކައި ނުވަތަ ގޯތި ތެރޭގައި އިންދާފައިވާ ބަނބުކެޔޮގަހުން ލިބިދާނެ މާއްދީ ފާއިދާއަކަށްޓަކައި އަވައްޓެރިޔާއަށް ޖިސްމާނީ ގޮތުންނާއި، މާއްދީގޮތުން ބޮޑެތި ގެއްލުންތައް ވުމަށް އެދެނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟

މިދެންނެވި ހާދިސާގައި ގެއްލުންވި ގޭގެ ފުރާޅާއި ކޮޓަރީގެ ފާރު މިހާރުވަނީ ސަރުކާރުގެ ޚަރަދުގައި މަރާމާތުކޮށް ނިމިފައެވެ. މީގެ އިތުރުން އަނިޔާވި ކުއްޖާވެސް ސަރުކާރުގެ ޚަރަދުގައި މިހާރު އިންޑިއާއިން އެގެންދަނީ ފަރުވާހޯދަމުންނެވެ. ނަމަވެސް މިހާތަނަށް އެކުއްޖާ ބެއްލެވި ހުރިހާ ޑޮކްޓަރުންވެސް ވިދާޅުވަނީ އެކުއްޖާގެ ޒަޚަމްވީ ލޮލަށް ފެންނާނެކަމުގެ އުއްމީދެއްނެތްކަމަށެވެ. އަޅުގަނޑުގެ އުއްމީދަކީ، އަދި ދުޢާއަކީ މާތްﷲ ގެ ހެޔޮ ރަހުމަތްފުޅުން އެކުއްޖާގެ ލޮލުގެ ފެނުން އަނބުރާ ލިބުމެވެ.

ތިމާ އާއި ތިމާގެ އަނބިދަރިންގެ ރައްކާތެރިކަމާއި ސަލާމަތައް ހުރަސްއެޅި، ޖާނާއި މާލަށް ގެއްލުންވާފަދަ ކަންކަމުގައި އަވައްޓެރިޔާގެ ފަރާތުން އެއްބާރުލުން ނުލިބޭނަމަ ދެން އޮތް މަރުހަލާއަކީ މަދަނީ މައްސަލައެއްގެ ގޮތުގައި މައްސަލަ ކޯޓަށް ވެއްދުމެވެ. ތުރާފިލުވުމުގެ މައްސަލައެއްގެ ގޮތުގައި ކޯޓަށް މައްސަލަ ވައްދާށެވެ. އޭރުން 500 ރުފީޔާދީފައި ރުއް ކަނޑާލާށޭ ބުނުމުގެ ޖާގައެއް ނޯންނާނެއެވެ.

އަލަށް އެކުލަވާލެވުނު އެއްގަމު ދަތުރުފަތުރުގެ ގާނޫނަށް އަމަލުކުރަން ފަށާފައިވަނީ 15 އެޕްރީލް 2009 ވަނަ ދުވަހުއެވެ. މިގާނޫނަކީ 2005 ވަނަ އަހަރު ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް ހުށަހެޅި 1 އެޕްރީލް 2009 ވަނަ ދުވަހު ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ފާސްކުރައްވާފައިވާ ގާނޫނެކެވެ. މިގާނޫނު ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ތަސްދީގު ކުރެއްވުމާއެކު ކުރިން އަމަލުކުރަމުން ގެންދެވި ގާނޫނު ނަންބަރު 7/95 އެއްގަމުގައި ދުއްވާ އެއްޗެއްސާބެހޭ ގާނޫނު ވަނީ އުވިފައެވެ. ނަމަވެސް މިގާނޫނު އަތޮޅު ތަކުގައި ތަންފީޒު ކުރަން ފަށާފައިވަނީ 1 އޮކްޓޫބަރު 2009 ވަނަ ދުވަހުން ފެށިގެންނެވެ.

އަތޮޅު ތަކުގައި މިގާނޫނު ތަންފީޒު ކުރަން ފެށުމާއެކު ރައްޔިތުންގެ ޝަކުވާތަކުގެ އަޑު ގުގުމާލިއެވެ. ސަބަބަކީ ގާނޫނު ބައްޓަންކުރެވިފައި އޮތީ ހަމައެކަނި ވެރިކަންކުރާ މާލެއަށްވެފައި، އަތޮޅު ތަކުގައި މިގާނޫނުގައި ބުނާ ކަންތައްތައް ފުރިހަމަވެފައި ނެތުމެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ގާނޫނެއް ފާސްކޮށް އެގާނޫނު ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ތަސްދީގު ކުރައްވައިފިނަމަ، އެގާނޫނަކަށް އަމަލުކުރުމަކީ ސަރުކާރަށާއި، އެއްމެހާ ދިވެހި ރައްޔިތުންނަށް ލާޒިމްކުރާކަމެކެވެ.

އެއްވެސް ޝައްކެތްނެތްގޮތުގައި ރައްޔިތުންގެ މައްޗަށް ގާނޫނެއް ތަންފީޒުކުރުމުގެ ކުރިން އެގާނޫނާއި ބެހޭގޮތުން ރައްޔިތުން ހޭލުންތެރިކޮށް، އެގާނޫނުގައި ބުނާ ކަންތައްތައް ފުރިހަމަކުރުމަށް ބާރުއެޅުމަކީ ހެޔޮވެރިކަމެއް ކުރާ ސަރުކާރަކުން ކުރަންޖެހޭނެކަމެކެވެ. އަދި އެގާނޫނު ތަންފީޒުކުރުމުން ރައްޔިތުންނަށް ބޮޑު ގެއްލުމަކާއި ކުރިމަތިލާންޖެހޭނަމަ، އެކަންތައް ވީހާވެސް ކުޑަކުރެވޭތޯ މަސައްކަތް ކުރުމަކީވެސް ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭނެކަމެވެ. މިގޮތުން ބަލާއިރު، އަލަށް އެކުލަވާލެވުނު ގާނޫނުގެ ސަބަބުން އަތޮޅު ތަކުގެ ވަރަށް ގިނަ ރައްޔިތުންނަށް ވަރަށް ބޮޑު ދަތިތަކާއި ކުރިމަތިލާންޖެހެއެވެ. ގިނަ ރަށް ރަށުގައި އެއްމެ ކުޑަމިނުން ލައިސަންސަން ނެގޭކަށް ނުހުރެއެވެ. ލައިސަންސް ނެގުމަށްޓަކައި، އަތޮޅުގެ ވެރިކަން ކުރާ ރަށަށް ދިއުމަކީ ޚަރަދު ބޮޑުކަމެކެވެ. ލައިސަންސްނެތި ދުއްވައިފިނަމަ ކުރިމަތިލާންޖެހޭ ޖުރިމައިނާ އެހާ ބޮޑެވެ.

ކަންމިހެން ހުރުމާއެކު، އަޅުގަނޑާއި ހުޅުދޫ ކައުންސިލަރ ގުޅިގެން ރައްޔިތުންނަށް މިކަމުގައި ލުއިތަކެއް ހޯދައިދިނުމަށް މަސައްކަތް ކުރީމެވެ. އެގޮތުން އަލަށް އެކުލަވާލެވުނު ގާނޫނު މިދެރަށުގައި ތަންފީޒުކުރަން ފެށުން ލަސްކުރުމަށް ޕްރޮވިންސް އޮފީހުގައި އެދުނީމެވެ. މީގެ އިތުރުން ރަށުގައި ތިބެގެން ލައިސަންސް ލިބޭނެގޮތް ހަމަޖެއްސުމަށްޓަކައި، ކަމާއިބެހޭ ފަރާތްތަކާއެކު ކުރެވުނު މަޝްވަރާތަކުން މިހާރު މިވަނީ އެކަން ހަމަޖެހިފައެވެ. އެގޮތުން ފާއިތުވި ދެހަފްތާގައި އަތޮޅު އޮފީހުގެ ޚާއްސަ ޓީމެއް ރަށަށް ގެނެސް ލައިސަންސް ޓެސްޓް ބުރުތަކެއް ވަނީ ބޭއްވިފައެވެ. މިޓެސްޓް ބުރުގައި މިދެރަށުން 200 އަށްވުރެ ގިނަ މީހުން ބައިވެރިވެ، ދެތިން މީހަކު ފިޔަވައި އެހެން ހުރިހާ އެއްމެންވަނީ އިންޖީނުލީ އެއްގަމު އުޅަނދު ދުއްވުމުގެ އެކި ކެޓަގަރީތަކުން ލައިސަންސް ނަގާފައެވެ.

ލައިސަންސް ޓެސްޓްގެ ތިންވަނަ ބުރެއް ބޭއްވުމަށްވެސް މިހާރުވަނީ ހަމަޖެހިފައެވެ. މިޓެސްޓް ބުރުގައި ބައިވެރިވުމަށް އެދޭ ފަރާތްތަކުން މިހިނގާ ހަފްތާގެ އަންގާރަދުވަހު އޮފީސް ބަންދުވުމުގެ ކުރިން އެޕްލިކޭޝަން ފޯމްތައް އޮފީހަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ. މިއީ އެއްގަމު ދަތުރުފަތުރުގެ ގާނޫނު މިރަށުގައި ތަންފީޒު ކުރުމުގެ ކުރިން ބާއްވާނެ އެއްމެ ފަހު ޓެސްޓް ބުރު ކަމަށްވުމާއެކު، ލައިސަންސް ނުނެގި ތިބި ހުރިހާ ބޭފުޅުން މިލައިސަންސް ބުރުގައި ބައިވެރިވެ ލައިސަންސް ނެގުމަކީ އަޅުގަނޑުގެ ވަރަށްބޮޑު އެދުމެކެވެ.

ރަށުގެ ރައްޔިތުންނަށް ރަށުގައި ތިބެގެން ލައިސަންސް ލިބޭނެގޮތް ހަމަޖެއްސުމަށް މިކުރެވުނު މަސައްކަތުގެތެރޭގައި ގިނަ ގުނަ ދަތިތަކާއިވެސް ކުރިމަތިލާންޖެހުނެވެ. އެނިގަވަޑައިގަންނަވާނެފަދައިން މިކަމަކީ ރަށު އޮފީހުގެ ވަކި ބަޖެޓެއް އޮވެގެން ކުރެވުނު ކަމެއް ނޫނެވެ. އެހެންކަމުން އަތޮޅު އޮފީހުން ވަޑައިގެންނެވި ޓީމް މެމްބަރުންގެ ފަރިއްކޮޅާއި ސައިގެ ކަންތައްތައް ހަމަޖައްސަންޖެހުނީ އަމިއްލަ ޖީބުންނެވެ. އެގޮތުން ލައިސަންސް ޓެސްޓް ބޭއްވުމަށް ފުރަތަމަ ދުވަހު އަތޮޅު އޮފީހުން ގެނައި ޓީމްގެ މެންދުރު ކެއުމާއި، ހަވީރު ސައިގެ ޚަރަދު ބެލެހެއްޓީ އަޅުގަނޑެވެ. ދެވަނަ ދުވަހުގެ ޚަރަދު ބެލެހެއްޓެވީ ހުޅުދޫ ކައުންސިލަރެވެ. ރައްޔިތުންނާއި ގުޅުންހުރި މިފަދަ ކަންކަމަށް އަމިއްލަ ޖީބުން ޚަރަދުކުރުމަކީ އަޅުގަނޑަކަށް މާބޮޑު މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. އަޅުގަނޑަށް މައްސަލައަކަށް ދީމާވަނީ ރަށުގައި “އިސްކޮށް” ހަރަކާތްތެރިވާ ބައެއް ފަރާތްތަކުން މިފަދަ ކަންކަމަށް ހުރަސް އަޅުވަން އުޅުއްވާތީއެވެ. މިކަމާއިބެހޭ އިތުރު ތަފްސީލް މިއަންނަ ހަފްތާގެ ރިޕޯޓްގައި ގެނެސްދޭނަމެވެ.

ކިތައްމެ ދަތިތަކެއް ދިމާވިނަމަވެސް ރަށުގައި ތިބެގެން ލައިސަންސް ނަގަން ބޭނުންވާ ހަމަ ކޮންމެ މީހަކަށް އެފުރުސަތު ލިބިގެން ދިޔައީ ހުޅުދޫ އޮފީހާއި، މީދޫ އޮފީހުގެ މުވައްޒަފުންގެ އިތުރުން އަތޮޅު އޮފީހުގެ މުވައްޒަފުންގެ ވަރަށް ބޮޑު އެއްބާރުލުމެއް މިކަމުގައި ލިބިގެންނެވެ. އެހެން ކަމުން މިކަމުގައި އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދެއްވި ހުރިހާ މުވައްޒަފުންނަށް މިފުރުސަތުގައި ޝުކުރުދަންނަވަމެވެ. އެބޭފުޅުން މަސައްކަތް ކޮށްދެއްވާފައިވަނީ އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ އިނާޔަތެއް އެލަވަންސެއްނެތި ރައްޔިތުންގެ ޚާދިމުންގެ ގޮތުގައެވެ.

މަގު ބައްތި މަރާމާތުކޮށް ދިއްލުމުގެ ވާހަކަ ދައްކާއިރު އެއްމެ ފުރަތަމަވެސް ފާހަގަކޮށްލަންޖެހޭ އެއްކަމަކީ، މަގު ބައްތި މަރާމާތުކުރުމަށް ވޭތުވެ ދިޔަ 2007، 2008 ވަނަ އަހަރު ސަރުކާރުން ދެއްވި އަދަދައް މިއަހަރު ފައިސާ ލިބިފައި ނުވާކަމެވެ. ވޭތުވެދިޔަ ދެއަހަރުގައި މަގު ބައްތި މަރާމާތުކުރުމަށް ކޮންމެ މަހަކަށް 2400 ރުފިޔާ ލިބިފައިވެއެވެ. އަދި ކޮންޓްރެކްޓް އުސޫލުން ބަޔަކާއި މަސައްކަތް ހަވާލުކޮށްގެން މަގު ބައްތި މަރާމާތުކުރުމުގެ މަސައްކަތް އެދެއަހަރު ވަނީ ކުރެވިފައެވެ. ނަމަވެސް އަޅުގަނޑު އޮފީހާއި ހަވާލުވިއިރު ރަށުގައި ހުރި 161 ބައްތީގެ ތެރެއިން 70 ބައްތި ނުދިއްލެއެވެ. މީގެ ތެރެއިން ގިނަ ބައްތިތައް ހުރީ އެއްކޮށް ކޮންޕްލީޓް ބަދަލުކުރަންޖެހޭވަރަށް ހަލާކުވެފައެވެ. ދެއަހަރުވަންދެން އޮފީހުން ތަކެތިދޭގޮތައް ކޮންޓްރެކްޓް އުސޫލުން ބަޔަކާއި މަސައްކަތް ހަވާލުކޮށްގެން މަގު ބައްތި މަރާމާތުކޮށްފައިވާއިރު މިހާ ގިނަ އަދަދެއްގެ ބައްތި އެއްކޮށް ހަލާކުވެފައި ހުރުމަކީ ސުވާލު އުފެދޭކަމެކެވެ. ނަމަވެސް އިތުރަށް އެވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ބޭނުމެއް ނެތެވެ.

މީދޫ އޮފީހުގެ ރިކަރަންޓް ޚަރަދަށް (މުވައްޒަފުންގެ މުސާރަ ފިޔަވައި، ރަށު އޮފީހުން ކުރަންޖެހޭ ހުރިހާކަމެއް ކުރުމަށް) މިއަހަރު ލިބިފައިވާ ބަޖެޓްގެ ޖުމްލައަކީ 144911.84 ރުފިޔާއެވެ. މިއީ ވޭތުވެދިޔަ އަހަރު ހަމައެކަނި ރަށް ކުނިކަހައި ސާފުކުރުމަށް ސަރުކާރުން ދީފައިވާ ފައިސާއަށްވުރެވެސް މަދު އަދަދެކެވެ. މިހިސާބުން ހިތުގައި އުފެދޭނެ ސުވާލަކީ އޮފީސް ހިންގުމުގެ ޚަރަދާއި، މުނިސިޕަލް ޚަރަދު އެއްމެ 144911.84 ރުފިޔާއިން ހަމަޖައްސާނީ ކިހިނެތްތޯއެވެ؟ ޖަވާބު ކޮށްމެގޮތަކަށް ދެއްވިޔަސް މައްސަލައެއް ނެތެވެ.

އަޅުގަނޑު އޮފީހާއި ހަވާލުވި ދުވަހު ނުދިއްލި ހުރީ 70 ބައްތިއެވެ. އެކަމަކު މިހާރު އެއަދަދު ވަނީ 33 އަށް ތިރިވެފައެވެ. އަޅުގަނޑު އުއްމީދުކުރަނީ ކުރިއަށް އޮތް ދެތިން ހަފްތާއެއްގެ ތެރޭގައި ނުދިއްލި ހުރި ހުރިހާ ބައްތިއެއް ދިއްލޭނެ ކަމަށެވެ. ބައްތި ދިއްލުމުގެ މަސައްކަތް ކުރަމުންދާއިރު، ހިތާމައާއެކު ފާހަގަކޮށްލަންޖެހޭ އެހެންކަމެއްވެސް އެބައޮތެވެ. އިއްޔެއާއި ހަމައަށް ބަރާބަރަށް ދިއްލިފަހި ހުރި ބައެއް ބައްތިތައް ރޭގައި ނުދިއްލެއެވެ. ބައްތިތައް ގުޅާފައިވާ ބޯޑުން ކަރަންޓް ކަނޑާލަނީއެވެ. މިއީ ގަސްތުގައި މިކަމަށް ހުރަސް އެޅުމަށްޓަކައި ބަޔަކު ކުރާ ކަމެކެވެ. ނުވަތަ ކޮންމެވެސް ބަޔަކު އަޑީގައި ތިބެގެން ބަޔަކުލައްވާ ކުރުވާކަމެކެވެ. މިފަދަ އަނިޔާތައް ކުރާބަޔަކު އެކުރަނީ ވަރަށް މޮޔަކަމެކެވެ. މަގު ބައްތި ނުދިއްލުމުން އުނދަގޫވާނީ ރަށުގެ ރައްޔިތުންނަށެވެ.

އަށާރަވަނަ ހަފްތާ ބަންދުގައި ކުރިން އަޅުގަނޑު ލިޔަން ގަސްތުކޮށްގެން ހުރީ މަގު ބައްތި މަރާމާތުކުރުމުގު މަސައްކަތް ކުރިއަށްދާގޮތާއި ބެހޭގޮތުންނެވެ. ނަމަވެސް ކުރިމަތިވި އެހެން ކަމަކާއި ގުޅިގެން ސުރުޚީ ބަދަލުކުރަން ޖެހުނީއެވެ.

މިދުވަސްކޮޅު އެއްމެ ބޮޑު ސަމާލުކަމެއް ދީގެން ކުރިއަށްދާ އެއްކަމަކީ މަދިރި ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގެ މަސައްކަތެވެ. މިގޮތުން މިހާތަނަށް 99 ގޭގެ މަދިރިއުފެދޭގޮތައް ހުރި ފާޚާނާ ޖަންކްޝަންތައް ސިމެންތި އަޅައި ބެއްދުމަށްފަހު، ނަރުދާ ޖަހަންޖެހޭ ހޮޅިތަކުގައި ދާއަޅެމުގެ އިތުރުން މަސް އަޅަންޖެހޭ ވަޅުތަކަށް މަސް އަޅައި މިއަދުވަނީ ނިމިފައެވެ. މި ޕްރޮގްރާމް އިތުރަށް ފުޅާކޮށް ރަށުގައި ހުރި ހުރިހާ ގެއެއްގެ ފާޚާނާ ރަނގަޅުކުރުމަކީ މިމަސައްކަތުގައި ހަރަކާތްތެރިވާ ރަށުގެ ޒުވާން ވޮލަންޓިއަރުގެ މަގްސަދަކަށް ވެފައިވާތީ، މިމަސައްކަތް ކުރިއަށް ގެންދާނެ ގޮތަކާއި ބެހޭގޮތުން ކޮންމެ ދުވަހަކުހެން އެކި ފަރާތްތަކާއި، އަޅުގަނޑު މިގެންދަނީ މަޝްވަރާ ކުރަމުންނެވެ.  މިވަރުން އެވާހަކަ ނިންމާލުމަށްފަހު ސުރުޚީގައި އެވާ މައްސަލައިގެ ތަފްސީލަށް ދާނަމެވެ.

އޮފީހުގައި ހުއްޓާ ކުއްލިޔަކަށް ވަރަށް ހާސްވެފައި މީހަކުއައިސް ޝަކުވާކުރިއެވެ. އޭރު ގަޑިން ރޭގަނޑު 9.45 ވީއެވެ. އާއިލާ ކުއްޖަކު ވަރަށް ބޮޑަށް ނޭވާލާން އުނދަގޫވެގެން ޑޮކްޓަރަށް ދައްކަން ހޮސްޕިޓަލަށް ދިއުމުން ޑޮކްޓަރަށް ނުދެއްކުނުވާހަކައެވެ. ބަންދު ދުވަހަކަށްވީތީ ޑޮކްޓަރަކު ނެތީއެވެ. މިކަން ހިނގާދިޔަގޮތް ބެލުމަށްޓަކައި، ހޮސްޕިޓަލް މިވަގުތު ހިންގެވުމާއި ހަވާލުވެ ހުންނެވި އެއްމެ އިސްވެރިޔާއަށް ގުޅީމެވެ. ބަންދު ދުވަހަކަށް ވުމުން އެބޭފުޅާއަށް އެކަމުގެ އެއްވެސް މައުލޫމާތެއް ލިބިފައި ނެތެވެ. އެބޭފުޅާ ވިދާޅުވީ ފުރާނައަށް ގެއްލުންވާފަދަ ހާލަތެއް ދިމާވެގެން މެނުވީ ހުކުރު ދުވަހު ޑޮކްޓަރަށް ނުދެއްކޭނެކަމަށެވެ. ނޭވާލާން އުނދަގޫވެ ދެން އެއްގޮތެއްވެސް ނެތިގެން ހޮސްޕިޓަލަށް ދިއުމުން އަނބުރާ ބަލި މީހާ ގެއަށް ފޮނުވާލުމަކީ ވަރަށް ދެރަކަމެކޭ އަޅުގަނޑު ދެންނެވީމެވެ. އަދި އެކުއްޖާ މިރޭ ޑޮކްޓަރަށް ދެއްކިދާނެތޯ ސުވާލުކުރީމެވެ. މިސުވާލު ކުރުމާއެކު އެބޭފުޅާ ފޯނު ކަނޑާލިއެވެ.

އެހިސާބުން އެކުއްޖާ ގޮވައިގެން ހޮސްޕިޓަލަށް ދިއުމަށް އަޅުގަނޑު ކުއްޖާގެ ބޭބެ ގާތު ބުނީމެވެ. އަދި ހަމަ އެވަގުތު އަޅުގަނޑުވެސް ހޮސްޕިޓަލަށް ދިޔައީމެވެ. ހޮސްޕިޓަލަށް ޑޮކްޓަރު ގެނައުމަށްޓަކައި، ނަރުސް ކުއްޖަކު ތަނުގެ އިސްވެރިޔާއަށް ގުޅިއެވެ. އެދެފަރާތުން ދެއްކިވާހަކައެއް ދެއްކުމަށްފަހު ނަރުސް ކުއްޖާ އަޅުގަނޑު އަތަށް ފޯނު ދިނެވެ. ވާހަކަ ދައްކަން ފެށުމުގެ ކުރިން ތިޔައީ ކާކުތޯ އަޅުގަނޑާ ސުވާލުކުރިއެވެ. އަޅުގަނޑު މިއީ ޝާހިދުއޭ ބުނީމެވެ. އަޅުގަނޑު އުއްމީދުކޮށްގެން ހުރީ ދިމާވެގެން އުޅޭ މައްސަލަ ހައްލުކުރުމާބެހޭގޮތުން ވެރިޔާ ވާހަކަދައްކަން ބޭނުންވީކަމަށެވެ. ނަމަވެސް  ނަން ބުނުމާއެކު ވަރަށް ހަރުކަށިކޮށް އެބޭފުޅާ ވާހަކަދައްކަން ފެށިއެވެ.

“ތޭދެން މާ މައްތައް ކަންތެތި ތެއެނީ. ކޮންމެ މީހަކާސް ބެނަނީ ތިމާ ޒިންމާ ނަގާށުމައު. މައް ނިފެނެއި އެ ޒިންމާ ނަގާތަން” މިހިސާބަށް ވާހަކަ ދިއުމުން އަޅުގަނޑު ބުނީމެވެ. އަޅުގަނޑު މިއުޅެނީ ކަންތައްތައް ދަނީ މަތިންތޯ ނުވަތަ ތިރިންތޯ ބަލާކަށް ނޫނެވެ. އަޅުގަނޑު ބޭނުންވެގެން މިއުޅެނީ ވަރަށް ކުރު ޖަވާބެއް ކަމަށާއި، އެއީ ނޭވާލާން އުނދަގޫވެންގެން ހަދާނެ ގޮތް ހުސްވެފައިވާ ކުއްޖާ ޑޮކްޓަރަށް ދެއްކިދާނެތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯއެވެ. އެހިސާބުން އެބޭފުޅާ ފޯނު ކަނޑާލިއެވެ. ދެން އަޅުގަނޑަށް ޖެހުނީ ކަމާއިބެހޭ ފަރާތްތަކަށް ގުޅައިގެން ބަލި ކުއްޖާ ޑޮކްޓަރަށް ދެއްކޭނެގޮތެއް ހޯދާށެވެ. އެގޮތުން ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރ މުހައްމަދު ނަސީރުއަށް އަޅުގަނޑު ގުޅީމެވެ. އަޅުގަނޑުގެ ވާޖިބަކީ ރަށުގެ ރައްޔިތުންގެ ޝަކުވާތައް އަޑުއަހައި ސަރުކާރުގެ ކަމާއިބެހޭ ފަރާތްތަކަށް ހުށަހަޅައިގެން ރައްޔިތުންނަށް ދިމާވާ ދަތި އުނދަގޫތައް ހައްލުކޮށްދިނުން ކަމަށްވާތީ، އެކަން ކުރުމަކަށް އަޅުގަނޑު ފަހެއް ނުޖެހެމެވެ.

ކޮންމެވެސް ސަބަބަކާހުރެ ކަންތައްތައް މާ މައްޗައް ގޮސް ނުވަތަ ގަސްތުގައި މައްޗައް ގެންގޮސްގެން ނަމަވެސް ރައްޔިތު މީހާއަށް ޚިދުމަތް ދިނުމަކީ ރައްޔިތުންގެ ފައިސާއިން މުސާރަ ލިބިގެން ތިބި ހަމަ ކޮންމެ މީހަކުވެސް ކުރަންޖެހޭނެ ކަމެކެވެ. ޒިންމާދާރު ވެރިއެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން ބޮޑު މުސާރައާއި ތަފާތު އެލަވަންސްތައް ލިބިގެން އެހެން މީހުން ޒިންމާ ނަގާތޯ ބަލަން ހުރުމުގެ ބަދަލުގައި ތިމާއާއި ހަވާލުވެފައިވާ ޒިންމާ ނެގުން ކިހިނެއްވާނެތޯއެވެ؟

މަގު ބައްތި މަރާމާތުކޮށް ދިއްލުމުގެ މަސައްކަތް ކުރިއަށްދާގޮތުގެ ތަފްސީލް މިއަންނަ ހަފްތާ ބަންދުގައި ލިޔާނަމެވެ.

 އޯގަސްޓް 1،  1958 ގައި ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތް އަބްދުﷲ ޒަމީރަކީ މީދޫގެ ވަރަށް މަޝްހޫރު އާއިލާއެއްގެ ބޭފުޅެކެވެ. އޭނާގެ ކާފާފުޅަކީ މުޅި އައްޑު އަތޮޅުގައި އުފެދުނު އެއްމެ ވަރުގަދަ އެއް ޝަޚުސިއްޔަތު ކަމަށްވާ އައްޑޫ މީދޫ ފެންނާ މަނިކުފާނެވެ. ފެންނާ މަނިކުފާނަކީ އައްޑު އަތޮޅުގެ ނައިބުކަންވެސް ކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. ޒަމީރުގެ ބައްޕައަކީ ސ.މީދޫ ކަތީބުކަން ވަރަށް ގިނަދުވަހު ކުރެއްވި ބޭފުޅެއްކަމަށްވާ އެދުރުގެ މުހައްމަދު ނަސީމް އެވެ.

އަބްދުﷲ ޒަމީރު އިބްތިދާއީ ތައުލީމް ހާސިލްކުރެއްވީ ސ.މީދޫ ހިދާޔާ ސްކޫލުންނެވެ. އޭގެ ފަހުން މަތީ ތައުލީމް ހާސިލްކުރެއްވުމަށް މާލެވަޑައިގަތެވެ. މާލެ ގޮސް ފުރަތަ އަބްދުﷲ ޒަމީރު އުޅުއްވީ ބޮޑުފެންވަޅުގޭ ސީދީގެ އަރިހުގައެވެ. މަޖީދިއްޔާ އާއި ކުރީގެ އެސްއީސީއިން ތައުލީމް ހާސިލްކުރެއްވުމަށްފަހު މެނޭޖްމަންޓްގެ ދާއިރާއިން ޑިގްރީ ހާސިލްކުރެއްވެވީ ބޭރޫތު ޔުނިވާސިޓީގައެވެ. ބޭރޫތުން މާލެ ވަޑައިގަތުމަށްފަހު ޒަމީރު ވެވަޑައިގެންފައިވަނީ ގައުމަށް ޚިދުމަތްކުރެއްވުމުގައި ވަރަށް ފުރިހަމަ ނަމޫނާއެއް ދެއްކެވި ބޭފުޅަކަށެވެ.

ޒަމީރުގެ ޚިދުމަތްތަކުގެ ތެރޭގައި އެއްމެ ފާހަގަކުރެވޭ އެއްދާއިރާއަކީ ތައުލީމީ ދާއިރާއެވެ. ރާއްޖޭގެ ތައުލީމް ކުރިއެރުވުމަށް ފޫހިކަމެއްނެތި ވަރަށް ބުރަކޮށް ޒަމީރުވަނީ ހިލޭސާބަހަށް މަސައްކަތް ކުރަށްވާފައެވެ. މީގެ އިތުރުން މެނޭޖްމަންޓް ދާއިރާއިން ޒަމީރުވަނީ ގިނަގުނަ މަސައްކަތްތަކެއް ކޮށްދެއްވާފައެވެ. އެގޮތުން އަބްދުﷲ ޒަމީރު ރައީސް އޮފީހުގައި މަސައްކަތްކުރެވި އިރު އެއޮފީހުގައި އުފެއްދެވި ޕަބްލިކް ސާވިސް ޑިވިޒަންއަކީ އޭނާގެ މޭސްތިރިކަމުގައި އުފެއްދެވި ޑިވިޒަނެކެވެ. މީގެ އިތުރުން ދިވެހި ސަރުކާރުގެ މުވައްޒަފުންގެ ގަވާއިދު އެކުލަވާލައި، ރާއްޖޭގެ ރަށް ރަށުގެ ކަތީބުން ތަމްރީނުކުރުމުގެ މުޅި މޮޑިއުލް އެކުލަވާލައި، އަމިއްލައަށް މުގައްރަރެއް ލިޔުއްވައިގެން ކަތީބުން ތަމްރީނުކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފެށުނީއްސުރެ ކުރެއްވީ ޒަމީރުއެވެ.

ޒަމީރު އަކީ ތާރީޚް ދިރާސާކުރެއްވުމަށް ވަރަށްބޮޑަށް ލޯބިކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. ރާއްޖޭގެ ގަދީމީ ތާރީޚާއި، މިޒަމާނުގެ ތާރީޚާއި، މުޅި ދުސްތޫރީ ހަޔާތް ދިރާސާކުރައްވައި، ގިނަ މަޒުމޫނުތަކާއި، ރިޕޯޓްތައް ލިޔުއްވިއެވެ. އެގޮތުން ޖަމާއަތުގެ ޚަބަރާއި، ފުރަދާނަ، ހުކުރާއި ހަވީރު ނޫސް އަދި އާފަތިސް ނޫހަށް އަބްދުﷲ ޒަމީރު ލިޔުއްވިއެވެ.

“ކޮންމެ މީހެއްގެ ކޮންމެ ކަމެއް އޭނާގެ ޑޭޓާ ބޭސްގައި ދުވަހުން ދުވަހަށް ރިކޯޑް ކުރެވެމުންދޭ. ކިތައްމެ ނުތަނަވަސް ވަގުތެއްގައި ވިޔަސް އެ މައުލޫމާތުތަކަކީ ވަގުތުން އޭނާއަށް ދެވެން ހުންނަ މައުލޫމާތު. ޒަމީރަކީ ލަފާކޮށް ނުލެވޭވަރުގެ ބޮޑު ޕަބްލިކް އެންސައިކްލޮޕީޑިއާއެއް. ދިވެހިރާއްޖޭގެ އުއްތަމަ ފަނޑިޔާރު އަބްދުﷲ ސައީދު ޒަމީރުއާއި ބެހޭގޮތުން ވިދާޅުވިއެވެ. އަބްދުﷲ ސައީދުއަކީ ޒަމީރު އާއި ދެބެއިންގެ ދެދަރި ބޭފުޅެކެވެ.

މަޖައްލާތަކަށާއި، ނޫސްތަކަށް ލިޔުއްވާފައިވާ ތާރީޚީ ލިޔުންތަކުގެ އިތުރުން ޒަމީރު ވަނީ ފޮތްތައް ވެސް ލިޔުއްވާފައެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ހިންގުމުގެ ދާއިރާގެ އިލްމީ ފޮތްތަކާއި، ތާރީޚީ ދިރާސާތަކުގެ ފޮތްތައް ހިމެނެއެވެ. ޒަމީރު އަވަހާރަވުމުގެ މަހެއް ދުވަސް ކުރިން ދެ ފޮތެއް ލިޔުއްވައި ޗާޕްކުރުމަށް ތައްޔާރުކުރަށްވާފައިވެއެވެ. އެއީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ގާނޫނީ ހުކޫމަތް ފެށުނު ފަހުން ވަޒީރުކަން ކުރެއްވި ބޭފުޅުންނާއި، ވުޒާރާތަކާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންނާއި، ފަނޑިޔާރުގެތަކާއި ބެހޭ ދެފޮތެވެ.

ޒަމީރަކީ އެކިވައްތަރުގެ ފޮތްތައް އެއްކުރަށްވައި، ފޮތް ވިދާޅުވުމަށް ލޯބިކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. އެގޮތުން މަޖްދުއްދީން ލައިބްރަރީގެ ނަމުގައި ލައިބްރަރީއެއް ރަޖިސްޓްރީ ކުރަށްވައިގެން ފޮތް އެއްކުރުމުގެ މަސައްކަތް ކުރަށްވަމުން ގެންދެވިއެވެ. މިލައިބްރަރީ އާއްމުންނަށް ހުޅުވާލުމަކީ އޭނާގެ ވަރަށް ބޮޑު ހުވަފެނެކެވެ. އަބްދުﷲ ޒަމީރު އަކީ ރާއްޖޭގައި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ސިޔާސީ ޕާޓީއެއް ރަޖިސްޓްރީ ކުރުމަށް ސޮއިކުރި 42 ބޭފުޅުންގެ ތެރޭގައިވެސް ހިމެނޭ ބޭފުޅެކެވެ. އަދި ރާއްޖެއަށް ޑިމްކްރަސީ ތައާރަފުކުރުމަށް 2004 ވަނަ އަހަރު ފެށުނު އިސްލާހީ މަސައްކަތުގެ ތެރޭގައި ރައްޔިތުންނަށް ޑިމޮކްރަސީ ބުނެއްދެއްވުމަށް ޕޯޑިއަމްތަކުގައި ލެކްޗާތައް ދެއްވިއެވެ. ނަމަވެސް ޒަމީރުއަކީ ސިޔާސީ ދާއިރާއާއި ވަރަށް ދުރުގައި އުޅުއްވި ބޭފުޅެކެވެ.

ޒަމީރުގެ ހަޔާތުގެ ބޮޑު ބައި ރަށުން ބޭރުގައި ހޭދަކުރެއްވިނަމަވެސް ޒަމީރު އަކީ ރަށު މީހުންނާއި، ވަރަށް ބޮޑު ގާތް ގުޅުމެއް ބާއްވަމުން ގެންދެވި ބޭފުޅެކެވެ. ކިތައްމެ ކުޑަ ދުވަސްކޮޅަކަށް ރަށަށް އާދެވުނަސް ޒަމީރުއަކީ ދިމާވާ ހަމަ ކޮންމެ މީހަކާއި، ވަރަށް ހިތްހެޔޮކަމާއެކު، ވާހަކަދައްކަވައި، ގުޅުން ބަދަހިކުރެއްވި ސާދާ ބޭފުޅެކެވެ. ފައުންޑޭޝަން ފޯ މީދޫ ޑިވެލޮޕްމެންޓް އުފެއްދުމުގެ މޭސްތިރިއަކީވެސް އަބަދުﷲ ޒަމީރުއެވެ.

އަބްދުﷲ ޒަމީރު އަވަހާރަވީ 25 ސެޕްޓެމްބަރ 2009 ވަނަ ދުވަހުގެ ރޭ މެންދަމު 3.30 އެހާކަންހާއިރު ވަރަށް ކުއްލިގޮތަކަށް ހިތް ހުއްޓިގެންނެވެ. އަވަހާރަވިއިރު އަނބިކަނބަލަކާއި، 6 އަހަރުގެ ތުއްޕުޅު ފިރިހެން ބޭފުޅަކު ދުނިޔޭގައި އެބަތިއްބެވެ. މާތް ﷲ ޒަމީރުގެ ފުރާނަފުޅަށް ސުވަރުގޭގެ ދާއިމީ ނިއުމަތް މިންވަރުކުރަށްވާށި.އާމީން.

ސުރުޚީގައި އެވާ ސުވާލަކީ ކޮންމެ ދުވަހަކު އަޅުގަނޑާއި ކުރިމަތިވާ ސުވާލެކެވެ. ސުވާލުގެ ޖަވާބަށް ދިއުމުގެ ކުރިން މިއަދު މިސުވާލު ފެންމަތިވެގެން މިއުޅެނީ ކީއްވެގެންތޯވެސް ބަލާލަންޖެހެއެވެ. ވިސްނޭގޮތުގައި މިއަދު މިސުވާލު ފެންމަތިވެގެން މިއުޅެނީ ދިވެހި ބަހަށް މިނިވަންކަން ލިބުނީތީއެވެ. ދިވެހި ބަސް ކަސްތޮޅުން ނެއްޓުމާއެކު މިކަހަލަ އެތައް ސުވާލެއް މިއަދު މިވަނީ އުފަންވެފައެވެ.

ސުވާލުގެ ޖަވާބު ވަރަށް ކުރުކޮށް ދެވިދާނެއެވެ. ސަބަބަކީ އޮފީހުގެ ކޮންމެ މުވައްޒަފަކީ، ހަވާލުކުރެވިފައިވާ މަގާމުގެ ޒިންމާތަކާއި، މަސްއޫލިއްޔަތުތައް ފުރިހަމައަށް އަދާކުރުމަށް އެއްބަސްވެ، ވަޒީފާ ބަޔާނެއްގައި ސޮއިކޮށްގެން ވަޒީފާ އަދާކުރަމުންދާ ބަޔަކަށްވީތީއެވެ. ރަށު އޮފީހަށްވިޔަސް އަދި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ އޮފީހަށްވިޔަސް ކޮންމެ އޮފީހެއްގައިވެސް އެ އޮފީހެގެ މަގްސަދާއި، ލަނޑުދަނޑިތަކެއް ކަނޑައަޅާފައިވާނެއެވެ. އެގޮތުން އެ އޮފީހެއްގެ ލަނޑުދަނޑިތައް ހާސިލްކުރުމަށްޓަކައި، އޮފީހުގެ ކޮންމެ މުވައްޒަފަކަށްވެސް ކަނޑައެޅޭ ޒިންމާތަކަކާއި، މަސްއޫލިއްޔަތުތަކެއް ހަވާލުކުރެވެއެވެ. އޮފީހުގެ މަގްސަދާއި، ލަނޑުދަނޑިތައް ކަނޑައަޅާ ފަރާތަކީ އެއިރަކު އޮންނަ ސަރުކާރެވެ. ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތުތައް ތަންފީޒު ކުރުމުގައި ސަރުކާރުގެ ކޮންމެ އޮފީހަކަށް ކަނޑައެޅޭ ޒިންމާތަކެއް ހަވާލުކުރެވިފައިވެއެވެ. އެގޮތުން ރަށްރަށުގެ ރަށު އޮފީހަކީ ވަރަށް ބޮޑު ޒިންމާތަކެއް ހަވާލުކުރެވިފައިވާ އޮފީސްތަކެވެ.

މިހިސާބުން ބަލާލަންޖެހެނީ ރަށު އޮފީހުގެ މުވައްޒަފުންނާއި ހަވާލުވެފައިވާ ޒިންމާތަކަކީ ކޮބައިތޯއެވެ. ރަށު އޮފީހުގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ބަހާލެވިފައިވަނީ ހަތަރު ބަޔަކަށެވެ. މީގެ ތެރެއިން ރައްޔިތުންނާއި ސީދާގޮތުން އެއްމެ ބޮޑަށް ގުޅުންހުރި އެއްބަޔަކީ ރަށުގެ ތަރައްޤީއާއި ބެހޭ ބައެވެ. ތަރައްގީއާއި ބެހޭ ބައިން މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ކުރަންޖެހޭ ކަމަކީ، ރަށުގެ މުނިސިޕަލް ކަންތައްތައް ބެލެހެއްޓުމާއި، ރަށަށް ބޭނުންވާ ތަރައްޤީގެ ޕްރޮޖެކްޓްސްތައް ރާވައި ހިންގުމެވެ. ހަމައެކަނި މިދާއިރާއަށް ވިސްނާލިޔަސް ތިޔަކުރެއްވި ސުވާލުގެ ޖަވާބު ލިބިދާނެއެވެ. ރަށުގެ މަގު ބައްތިތައް އެކަށީގެންވާގޮތަކަށް ބެލެހެއްޓިފައިނުވާއިރު، މިއަދުވެސް މަގުބައްތި މަރާމާތުކުމުގެ މަސައްކަތުގައި މިއުޅެނީ ސީދާ އަޅުގަނޑެވެ. ރަށުގެ ބޮޑު ދެމަގުގައި ހުރިގަސްތައް އެހެރީ މިއަދުވެސް ގަދައަށް ވައިޖެހިއްޖެނަމަ ގޮފިތައް ބިންދައިގެން ބޯމައްޗައް ވެއްޓޭހާ ބިޔަވެފައެވެ. މީގެ އިތުރުން އާއްމު ފަރާތްތަކުން ގޯތި ކުރިމަތީގައި ހައްދާފައިވާ ގަސްތައްވެސް އެހެރީ އެއްވެސް ކޮންޓްރޯލެއްނެތި ދޫކޮށްލެވިފައެވެ. ރަށުގެ ވަށައިގެންވާ ގޮނޑުދޮށާއި ހޭޅިފަށްވަނީ ކުނިބުނިން ފުރިފައެވެ. މަދިރި ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށްޓަކައި ކުރަންޖެހޭ ހުރިހާކަމެއް ރާވައި ހިންގަންޖެހިފައި މިވަނީ އަޅުގަނޑަށެވެ.

މިޒިންމާތައް ނަގާނެ ބަޔަކު ރަށު އޮފީހުގައި ނެތުމަކީ ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތުތައް ތަންފީޒުކުރުމުގައި ހުރި ބޮޑެތި ހުރަސްތަކެވެ. ދިވެހި ސިވިލް ސާވިސް މުވައްޒަފުންގެ ކޯޑް އޮފް ކޮންޑަކްޓްގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގައި ބުނެފައިވަނީ “އެމުވައްޒަފެއްގެ ވާޖިބާއި މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމުގައި އެވަގުތަކު ސަރުކާރު ހިންގުމާއި ހަވާލުވެތިބި ފަރާތްތަކުން އެކުލަވާލާ ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތުތައް ތެދުވެރިކަމާއި އިޚްލާސްތެރިކަމާއެކު ތަންފީޒު ކުރަންވާނެއެވެ”

ވާޖިބާއި މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމާއި ގުޅޭގޮތުން ސިވިލްސާވިސް މުވައްޒަފުންގެ ކޯޑް އޮފް ކޮންޑަކްޓްގެ 6 ވަނަ މާއްދާގައި ބުނެފައިވަނީ ދިވެހި ސިވިލްސާވިސްގެ ކޮންމެމުވައްޒަފަކުމެ؛

(ހ) އެމުވައްޒަފަކު ވަޒީފާ އަދާކުރާ އޮފީހުގެ މަޤްޞަދުތަކާއި އަމާޒުތައް ޙާސިލުކުރުމުގައި، ޚަރަދުކުޑަކޮށް، ފެންވަރު ރަނގަޅުކޮށް، ރައްޔިތުންނަށް ފައިދާވާނޭ އުޞޫލުތަކުން، އެމުވައްޒަފަކު ވަޒީފާ އަދާކުރާ އޮފީހުގެ މަޤްޞަދުތަކާއި އަމާޒުތަކާއި ލަނޑުދަނޑިތައް ޙާޞިލްކުރުމަށް ގަދައަޅައި މަސައްކަތް ކުރަންވާނެއެވެ.

(ށ) އެމުވައްޒަފެއްގެ ވާޖިބާއި މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާ ކުރުމުގައި އުފެއްދުންތެރި ވިސްނުމާއި ފިކުރު ގެންގުޅެ، މަސައްކަތުގެ ދާއިރާގައި ދިމާވާ ކަންކަން ޙައްލު ކުރުމުގައި އައުގޮތްތައް ހޯދައި ނަތީޖާ ރަނގަޅުކުރުމަށް އަބަދުވެސް މަސައްކަތް ކުރަންވާނެއެވެ.

(ނ) އެމުވައްޒަފަކާ ހަވާލުކުރެވޭ ކަންކަން އެކަމެއް ނިންމަންޖެހޭ ވަގުތަށް ނިންމަންވާނެއެވެ.

(ރ) އެމުވައްޒަފަކާ ހަވާލުކުރެވޭ ކަންކަން ކުރާންވާނީ ޕްރޮފެޝަނަލް ކަމާއެކު ކަމަށް ކަމޭ ހިތައިގެންނެވެ.

މިހާ ތަފްސީލުކޮށް މިވާހަކަ ލިޔެފައިވާއިރު، ދެން އިތުރަށް އަޅުގަނޑަށް އޮފީހުގެ މުވައްޒަފުން ދޭންޖެހޭ އެއްބާރުލުމެއް އޮންނާނެކަމަށް އަޅުގަނޑު ނުދެކެވެ. ސުރުޚީގައި އެވާ ސުވާލުގެ ޖަވާބު ލިބިއްޖެކަމަށް ހީކުރަމެވެ.

މިރާއްޖެ އުފެދުނު ގޮތް ދުށް މީހަކުނެތެވެ. އެވޭލާ ތާރީޚުންވެސް މިރާއްޖެ އުފެދުނު ގޮތް މަންޒަރު ކޮށްދީފައި ނެތެވެ. އެކަމަކު މިރާއްޖޭގެ ރަށްތައް ގިރެމުން ނެތެމުންދާ މަންޒަރު މިދަނީ ފެންނަމުންނެވެ.

މިރާއްޖެއަކީ އަބަދުވެސް ގިރަމުން ހެދެމުންދާ ރާއްޖެއެކޭ ނުވަތަ ގިރެމުންވޮޑެމުންދާ ރާއްޖެއެކޭ ވަރަށް ގިނަ މީހުން ބުނެ އުޅެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް މިހާތަނަށް ގިނައިން ފެނިފައިވަނީ ރާއްޖޭގެ ރަށްތައް ގިރެމުން ނެތިގެންދާތަނެވެ. މިގޮތައް ނެތިގެންދިޔަ ރަށްތައް ގިރައި ހުސްވުމުގެ ސަބަބުން އެރަށްތަކުގެ މީހުން ރަށް ދޫކޮށް އެހެން ރަށްރަށަށް ހިޖުރަކޮށްފައި އެބަހުއްޓެވެ. ފ.އަތޮޅު ހިމިތީ މީހުން އެރަށުން ފޭބީ އެރަށް ގިރައި ހުސްވުމުންނެވެ. އެރަށުން ފޭބި މީހުން މިހާރުވެސް ފ.އަތޮޅުގެ އެކި ރަށްރަށުގައި ދިރިއުޅެމުން އެބަދެއެވެ. މަޝްހޫރު ތާރީޚީ އިލްމުވެރިޔާ އަލްއުސްތާޛު މުހައްމަދު އިބްރާހިމް ލުތުފީގެ ތަހުގީގީ ދިރާސާތަކުން ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގޮތުން 19 ވަނަ ގަރުނުގެ ތެރޭގައި 130 ރަށް މިރާއްޖެއިން ނެތިގެންގޮސްފައިވެއެވެ. މާނައަކީ ރަށްތައް ގިރެމުންދާމިންވަރަށް އާ ރަށްތައް އިތުރުވެ ހެދެމުން ނުދެއެވެ. މިއީ ވިސްނައި ފިކުރު ކުރަންޖެހޭ މައްސަލައެކެވެ.

ވިސްނުމުގެ މިސްރާބު ހަމައެކަނި ތިބާ ދިރިއުޅޭ ރަށަށް އަމާޒުކުރާށެވެ. އާދެ! އަޅުގަނޑުމެންގެ މިރަށް ގިރަމުންދާ މިންވަރާއި ސްޕީޑަށް ބައްލަވާށެވެ. އަދި ރަށުގެ އެއްވެސް ދިމާލަކުން ދިރަމުންދާތޯވެސް ބައްލަވާށެވެ. މިދެކަން އަޅާކިޔާލުމުން ފެންނަނީ އަޅުގަނޑުމެންގެ މިރަށް ނެތިގެންދާ މަންޒަރެވެ. ދެން ވިސްނާލަންޖެހެނީ ރަށް ގިރެމުންދަނީ ގުދުރަތީގޮތުން އޮއިވަރަށް އަންނަ ބަދަލަކުންތޯއެވެ. މަޝްހޫރު ދިގު ފާލަން އޮތް ދުވަސްވަރަށް ވިސްނާލައްވާށެވެ. ފާލަމުގެ އުތުރުފަރާތު މޫދާއި ދެކުނު ފަރާތު މޫދުގެ ހުރި ތަފާތު ވަޒަންކުރަށްވާށެވެ. ހަމަޔަޤީނުންވެސް ފާލަމުގެ ދެފަރާތު މޫދުގެ ސާފުކަމާއި، ދެފަރާތުން ރަށް ގިރަމުން ދިޔަ މިންވަރު ތަފާތެވެ. ދެން ވިސްނާލަންވީ މިރަށުގެ އިރު އުތުރުފަރާތު ގޮނޑުދޮށް މީގެ 15 ވަރަކަށް އަހަރު ކުރިން އޮތް ގޮތާއި، މިހާރު އޮތް ގޮތާއިމެދުގައެވެ. މީދޫ ފަޅު ކޮނުނު ދުވަސްވަރު ރަށާއި އިސްމެހެލާ ހެރަ ގުޅުވާލާވާހަކަ އަޑު އިވުމުން އެކަމާއި ރަށުގެ ވަރަށް ގިނަ ޒުވާނުން ދެކޮޅުހަދައި ޕެޓިޝަނެއްވެސް ހުށަހެޅިއެވެ. އެޕެޓިޝަނުގައި ސޮއި ކުރި މީހުންގެ ލިސްޓުގެ އެއްމެ ކުރީގައި އަޅުގަނޑުވެސް ހިމެނުނެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ވިސްނުން އޭރުވެސް ހުރީ އައްޑު އަތޮޅަށް ޓޫރިޒަމް އަންނާނެ ކަމަށާއި، އެފަދަ ކަމަކަށް އެއްމެ އެކަށީގެންވާ އެއް ރަށަކީ އިސްމެހެލާ ހެރަ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް އަޅުގަނޑުމެންގެ ވާހަކަ އޭރު އަޑު އަހާނެ ވެރިންނެއް ނެތެވެ. އެހެންކަމުން ވެރިން ބޭނުންވިގޮތައް ރަށާއި އިސްމެހެލާ ހެރަ ގުޅުވާލިއެވެ. ކޮންމެއަކަސް މިހާރު އެވަނީ ރަށާއި އިސްމެހެލާ ހެރަ އާއި ދޭތެރޭ އޮއިދެމޭގޮތައް ކޮނެ ވަކިކޮށްފައެވެ. މިގޮތައް މިތަން ވަކިކުރިއަސް ކުރިން އޮތް ހާލަތައް ރަށް އަނބުރައި ގެނައުމަކީ އެކަށީގެވާކަމެއް ނޫނެވެ.

ގުދުރަތީގޮތުން ރަށް އުފެދިފައިވާ ގޮތައް ތަފާތު ބަދަލުތައް މިހާރުވަނީ ގެނެވިފައެވެ. އެކަމުގެ ނަތީޖާވެސް މިދަނީ ފެންނަމުންނެވެ. އެކަމަކުވެސް އިތުރަށް އަޅުގަނޑުމެން ވިސްނާކަށް ބޭނުމެއް ނޫނެވެ. ހީވަނީ އަޅުގަނޑުމެން ނޫން އެހެން ބަޔަކު ދެން މިރަށުގައި ދިރިނޫޅޭނެ ހެންނެވެ. އެހެންނާ އަޅުގަނޑުމެންގެ އަމަލުތައް މިހާރު މިހުރިގޮތަކަށް ނުބަހައްޓާނެއެވެ. ކަށިވެލި ގޮނޑުދޮށުން ނަގައިގެން ވިއްކާ މީހުން ވިއްކަނީއެވެ. އަޅުގަނޑަށް މައުލޫމާތު ލިބިފައިވާގޮތުން މިރަށުގެ ގޮނޑުދޮށުން ކަށިވެލި ނަގައިގެން ބައެއް މީހުން މާލެއަށްވެސް އެބަވިއްކައެވެ. އެގޮތުން އެއްމެ ފަހުން އިތުރު ބޯޓް މާލެދިޔަ ފަހަރު 60 ބަސްތާ ކަށިވެލި މާލޭ މަޝްހޫރު ލެމަންގްރާސް ރެސްޓޯރެންޓަށް ފޮނުވާފައިވެއެވެ. ކަށިވެލި ވިއްކުމުގެ އިތުރުން އަކިރި އާއި ދޮންވެލި ގޮނޑުދޮށުން ނަގައިގެން ވިއްކުންވެސް މިވަނީ އާއްމުވެފައެވެ. މީގެ އިތުރުން މިއަތޮޅުން ދޮންވެލިނެގުމުގެ ހުއްދަ ދީފައިވާ ދެސަރަހައްދުން ކުރެ އެއް ސަރަހައްދުކަމަށްވާ ކެޑެވާހެރަ ފަޅުތެރެއިން ގިނަ އަދަދެއްގެ ދޮންވެލި ނަގައި ފުވައްމުލަކަށް ވިއްކަމުން އެބަދެއެވެ. މިހިރަ ކަންތައްތަކަކީ ހައްތަހާވެސް ގާނޫނާއި ޚިލާފު ކަންތައްތަކެވެ.

އަޅުގަނޑުމެންގެ އަމަލުތައް މިހުރިގޮތައް ބަލާއިރު، ފެންނަނީ ރަށް އެއްކޮށް ވިއްކާލައިގެން ނަމަވެސް ތިމާގެ ޖީބަށް ބަރުކުރެވޭތޯ މަސައްކަތްކުރާތަނެވެ. ނިކަން މީދޫ ބަނދަރުގެ ވަށައިގެން އެވާ ވެލި ފުނިތަކަށް ނަޒަރު ހިންގާލާށެވެ. މިރަށުގެ ރައްޔިތުންނަށް ބޭނުންވާވަރަށް ވުރެ ދެގުނަ އިތުރަށް ކޮންމެ ދުވަހަކު ވެލި ނަގާފައި ފުނިޖަހަނީ ކީއްކުރަންތޯއެވެ؟ އަޅުގަނޑަށް މައުލޫމާތު ލިބިފައިވާގޮތުން އޭގެތެރެއިން ގިނަ ވެއްޔަކީ ރަށުން ބޭރަށް ވިއްކާ ވެއްޔެވެ. އެހެންކަމަށްވާނަމަ ދެން އިތުރަށް އަޅުގަނޑުމެން ރަށްގިރާ ވާހަކައާއި ތިމާވެށީގެ ވާހަކަ ދައްކާނެކަމެއް ނެތެވެ. އަދި އަންނަން އޮތް ޖީލޭ ރަށުގެ މުސްތަގުބަލޭ ކިޔާނެކަމެއްވެސް ނެތެވެ. ޖީބަށް ބަރުވަންޏާ ފައިދަށުން ވަޅުގަނޑެއް ކޮނެގެންވެސް ވެލި ނަގަންވީއެވެ. ވަޅުގަނޑުތެރޭގައި ޣަރަގުވީމައި އެނިމުނީއެވެ. މިދެންނެވި މިސާލު އެއްމެ ރީއްޗައް ފެންނާނީ ތޮށިގަނޑު ކައިރީގައި ޖަހާފައިވާ ވެލިފުނިތައް ވިއްކުމަށްޓަކައި ބަސްތާތަކަށް އަޅާ ވަގުތުގައެވެ. ވެލި ފުނި ހުސްވުމުން ތޮށިގަނޑު ކައިރި ކޮނެގެންވެސް 10 ވަރަކަށް ބަސްތާ ހަމަކުރާނެއެވެ. މިގޮތައް ވެލިނަގާފަހުރި ތަންތަން މީހާރުވެސް އެހެރީ ފެންނާށެވެ.

ކުޑަކުޑަ ފައިސާކޮޅަކަށް މިރާއްޖޭގެ ގުދުރަތީ ރީތިކަން ވިއްކައި ހަލާކުނުކުރާށެވެ. އަތަށް ފަސޭހައަކަށް ހޭޅިފަށާއި ގޮނޑުދޮށަށް ކުނި އުކާނުލާށެވެ. މިރަށުގައި އަޅުގަނޑުމެންގެ ދަރިންގެ ދަރިންނަށްވެސް ދިރިއުޅުނަދޭށެވެ. ވިސްނަވާށެވެ. ރާއްޖެއަކީ ބަލާ ފޫހިނުވާފަދަ ރީތި ތަނެކެވެ. ކުޅަދުންވަންތަކަމުގެ ހެތްކެކެވެ. ރާއްޖޭގެ ރަށްރަށުގެ ހުދުކުލައިގެ ގޮނޑުދޮށްތަކުގެ ސާފުކަމާއި ރީތިކަން ފަތުރުވެރިން މޮޔަކުރުވައެވެ. ނޫކަނޑުތަކާއި ވިލުތައްވެސް އެހާމެ ރީއްޗެވެ. އެއްފަހަރަށްވުރެ ގިނަފަހަރު ފީނިޔަސް ހިތްހަމަޖެހުމެއް ފީނުންތެރިންނަކަށް ނެތެވެ. ޙައިރާންވެއެވެ. އަންތަރީސްވެއެވެ. އާދަޔާ ޚިލާފު ރީތި މި ނިޢްމަތް ލިބުނު ގޮތުގެ މައްޗަށްވެސް ވިސްނާލަންޖެހެއެވެ. ނިޢްމަތް ދެމެހެއްޓުމަށް ކުރަންޖެހޭ ކަމަކީ އެނިއުމަތް މިންވަރުކުރެއްވި ފަރާތައް ޝުކުރުކުރުއަދާކުރުމުވެ. ޝުކުރުކުރާ ބަޔަކަށް ނިޢްމަތުގެ ކޮޅެއް ނެތެވެ. މިންވަރެއް ނެތެވެ. ނިމުމެއް ނެތެވެ. ޝުކުރުކުރަންވީ ނިޢްމަތް ދެއްވި ފަރާތަށެވެ. ކީރިތި ﷲ އަށެވެ.

Inna lillahi wa inna ilayhi raji’oon….

You will forever be missed by many peoples heart you have touched

May Allah swt have mercy on you and grant you a place in Jannatul Firdaus Aameen

May Allah swt grant patience and forbearance to your family, bless them and unite them all in Jannah Aameen.

އެއީ މިރޯދަމަހުގެ ފުރަތަމަ ދުވަހެވެ. އަހަރެންވެސް ރޯދަ ކުރުކޮށްލަން ދިޔައީ ހިއްކި ބިމަށެވެ.

އަހަންނަށް އޭނާ ފެނުނީ ތޮށިގަނޑުމަތީ މޫދަށް ބަލަހައްޓައިގެން ހުއްޓައެވެ.

އޭނާގެ ކޮންމެ ހަރަކާތަކަށް އަހަރެން ބަލަން ހުރީމެވެ.

އެއީ ކޮންފަދަ ހިތްގައިމު ސޫރައެއް ހެއްޔެވެ.

އޭނާވެސް ދޭތެރެ ދޭތެރެއިން އަހަންނާ ދިމާލަށް ބަލާލައެވެ.

ހަތަރުކަޅި ހަމަވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު އޭނާ ހިނިތުންވެލައެވެ.

އޭ ޖާދޫގެ މަލިކާއެވެ. ތިޔަ އަސަރުގަދަ ލޮލުން ތިކުރަނީ ކޮންކަމެއް ހެއްޔެވެ.

އަހަރެން މޮޔަވެދާނެއެވެ. ތިހާދުރުގައި ނުހުންނާށެވެ.

އަހަރެންނާއެކު ދުއްވާލަން ހިގާށެވެ. އޭރުން ތިއެކަނިވެރިކަން ފިލައިދާނެއެވެ.

ކިތައްމެ ލޯބިން ކައިވެނި ކުރިކަމުގައި ވިޔަސް ޒަވާޖީ ހަޔާތުގެ ފޮނި ލައްޒަތު ތާޒާކަމާއެކު ގިނަ އަހަރު ތަކަކަށް ދެމިގެން ނުދެއެވެ. މިހެން ދިމާވަނީ ގިނަފަހަރަށް ކައިވެނިކުރުމުގެ ކުރިން ލޯބީގެ އަރާމާއި އުފާ ކޮންމެވެސް ސިފައެއްގައި ހާސިލްކޮށްފައިވާތީއެވެ. އާއްމުކޮށް ކައިވެނި ކުރުމުގެ ކުރިން ލޯބީގެ ލައްޒަތު ލިބިގަނެވޭނީ ވަރަށް ހަނިގޮތަކަށެވެ. ލޯބިވެގެން އުޅޭ ދެމީހުންނަށް ލޯބީގެ ހިތްގައިމުކަން ކުޑަކޮށް ނަމަވެސް ތަޖްރިބާކުރެވިއްޖެނަމަ ދެން ބޭނުންވާނީ އެމަސްތުގައި މުޅި ދުވަސް ހޭދަކުރުމަށެވެ. މިކަން ކުރެވެން އަންނަނީ ކައިވެނިކޮށްގެން ކަމަށްވުމައެކު ވަރަށް އަވަހަށް ކާވެންޏާއި ދިމާލަށް ދެމީހުން ދަތުރުކުރާނެއެވެ. ނަމަވެސް ކައިވެނި ކުރުމާއެކު، މަޑު މަޑުން ޒަވާޖީ ހަޔާތުގެ ތާޒާކަން  ކެނޑެމުން ގޮސް ދެމީހުން ކައިވެނީގެ މަޅީގައި ބެނދިގެން ތިބުން ނޫން އެހެން އެއްވެސް ކަމެއް ނޯންނަ ހިސާބައް ދެއެވެ.

ކަންތައްތައް މިހިސާބަށް ދިއުމުން ދެމީހުންވެސް އެކަކު އަނެކަކަށް ނަފްރަތު ކުރަން ފަށައެވެ. އެއްމެ ފަހުން ދެމީހުންވެސް އެހެން ދިމަ ދިމާލުން ލޯބި ހޯދަން ފަށައެވެ. އެއަށް ފަހު ދެމީހުން ވަރިވެއެވެ. މިކަމުން ދޭހަވަނީ ޒަވާޖީ ހަޔާތެއް ދެމި އޮތުމަށްޓަކައި، ކައިވެނި ކުރުމުގެ ކުރިން ބޭއްވި ގުޅުމާއި، ހޯދި އުފާތައް ދަމަހައްޓަންޖެހޭ ކަމެވެ.

ތިރީގައި މިވަނީ ޒަވާޖީ ހަޔާތައް އިތުރު ފޮނި ލައްޒަތު ގެނެސްދޭނެ ބައެއް ކަންތައްތަކެވެ. މީގެ އިތުރު ބައިތައް ކުރިއަށް އޮތްތަނުގައި ގެނެސްދޭނަމެވެ.

ލޯތްބަކީ ދިރިއުޅުމުގެ މުހިއްމު ބައްކަމަށް ހަދާށެވެ.

ދިރިއުޅުމަކީ ހަމައެކަނި ކައިވެނިކޮށްގެން ވަކިން ގެއެއްގައި ދެތިން ހަތަރު ކުދިން ގޮވައިގެން އުޅުމެއް ނޫނެވެ. ދިރިއުޅުމުގެ އެއްމެ މުހިއްމު އެއްބަޔަކީ ދެމީހުންގެ ދެމެދުގައި އާލާކުރި ލޯބީގެ ހިތްގައިމުކަމާއި އަރާމެވެ. އެހެންކަމުން މިހިތްގައިމުކަމާއި އަރާމު ނުލިބޭނަމަ އެއީ ދިރިއުޅުމެއް ނޫނެވެ.

ސިއްރު ބައްދަލުވުންތަކުގެ ހަނދާންއާކޮށް އާލާކުރާށެވެ.

ކައިވެނި ކުރުމުގެ ކުރިން ދެމީހުންގެމެދުގައި ބޭއްވުނު “ސިއްރު” ބައްދަލުވުންތަކަކީ ކާވެންޏާއި ހަމައަށް ގެންގޮސްދިން މުހިއްމު އެއް ސަބަބެވެ. އެހެންކަމުން ކައިވެނި ކުރުމަށްފަހުވެސް އެކަހެރި ތަންތަނަށް ގޮސް ދެމީހުންގެ ވިންދު އަވަސްކުރުވި ފިރުމުންތަކާއި، ސިއްރު ސިއްރުން ކުރިކަންތައް ތަކުރާރު ކުރާށެވެ.

ސަޕްރައިޒްވާގޮތައް ދޭތެރެ ދޭތެރެއިން ބައިވެރިޔާއާއި ބައްދަލުކުރާށެވެ.

މިސާލަކަށް އާއްމުކޮށް އޮފީހުން ގެއަށްދާ ގަޑި ނޫން ގަޑިއެއްގައި ބައިވެރިޔާ އާއި ބައްދަލުކުރުމަށް ގެއަށް ދާށެވެ. މިގޮތަށް ދާއިރު ކޮންމެވެސް ހަދިޔާއެއް ބައިވެރިޔާއަށް ގެންދާށެވެ.

މަސާޖުކުރަން ދަސްކުރާށެވެ.

އޯގާތެރިކަމާއި ލޯތްބާއެކު ހަށިގަނޑުގައި ފިރުމާލުމަކީ އިންސާނާއަށް ކެއުމާއި ބުއިން މުހިއްމުވާ މިންވަރަށް ބޭނުންވާކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން މިފަދަ މަސާޖަކީ އެކަކު އަނެކަކަށް ދެވޭނެ އެއްމެ ބޮޑު ލޯބީގެ ހަދިޔާއެވެ.

ދަތުރު ދާށެވެ.

ގިނަ މީހުން އެކަކު އަނެކަކާއި ގިނަފަހަރަށް ގައިގޯޅިވެފައި ހުންނަނީ ހުންނަނީ ދަތުރުތަކުންނެވެ. އެހެންކަމުން އަހަރަކު އެއްފަހަރު ނަމަވެސް ތިމާގެ ބައިވެރިޔާއާއެކު އެކަހެރި މާހައުލަކަށް ދަތުރުކުރާށެވެ. މިގޮތަށް ދަތުރުދާން މިރަށުގައި ނަމަ އިސްމެހެލާ ހެރަ، ނުވަތަ ދެބަޑި ދޭތެރެ ކަޅިބިތް ފަރާތް ރަނގަޅުވާނެއެވެ. މިފަދަ ދަތުރުތަކުގައި މާބޮޑު ކެއުންތަކެއް ހިމެނުން މުހިއްމެއް ނޫނެވެ. ލުއި ކާނާ ޕެކެޓަކާއި، އާދައިގެ ޑްރިންކެއްގެ އިތުރުން މިއުޒިކްޖެހޭ ފޯނެއް އޮތުމުން ރަނގަޅުވާނެއެވެ.

އެކުގައި ފެންވަރާށެވެ.

އެކުގައި ފެންވަރާ ވާހަކައިގެ މާނައަކީ ލަވްމޭކް ކުރުމެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު އެއީ ދެމީހުން އެކުގައި މަޖާކޮށްލުމަށް ކުރާކަމެކެވެ.

“ލޯބި” ބަލިކަށިވާ ކަންކަން ރަނގަޅުކުރާށެވެ.

ގިނަ ފަހަރަށް ލޯބި ބަލިކަށިވެގެންދަނީ “ލޯބި” ކުރުން ފެށުމުގެ ގޮތުން ކުރަންޖެހޭ ކަންތައްތައް ކުރުމުގައި އުނދަގޫތަކެއް ދިމާވުމުންނެވެ. މިސާލަކަށް އަނގައި ނުބައިވަސް ދުވާނަމަ ގޭމް ސްޓާޓްކުރަން އުނދަގޫވާނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން އަންޑަގާމެންޓްސް ސާފުތާހިރުކޮށް ބެހެޓުމާއި، ކުރުކޮށް އިސްތަށި ކޮށާފައި ނުވަތަ ޝޭވްކޮށްފައި ބެހެއްޓުމަކީ މުހިއްމު ކަމެކެވެ.

ޕޮޒިޝަން ބަދަލުކުރާށެވެ.

“ލޯބި” ކުރުމުގައި ތަފާތު ގޮތްތައް ބޭނުންކުރުމުގެ ޚިޔާލު ކޮންމެ ދެމަފިރިއެއްގެވެސް ހުންނާނެއެވެ. މިކަން ކުރުމަށްޓަކައި، މާގި ޒާތްޒާތުގެ ފޮތްތަކާއި މެގަޒިންތައް ކިޔާކަށް ނުޖެހެއެވެ. ގިނަ ފަހަރު މިވާގޮތަކީ މާގިނަ ގޮތްގޮތަށް ބަދަލުނުކޮށް ދެމީހުންނަށް ފަސޭހަގޮތަކަށް ގޭމް ނިންމާލަނީއެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ދިމާވާ އެއްމެ ބޮޑު އެއް މައްސަލައަކީ ތިމާގެ ސިކުނޑި އެއްގޮތަކަށް ބަދަލުވުމެވެ. އިތުރު ގޮތަކަށް ޓްރައި ކުރިޔަސް ގޭމް ނިމޭނީ އެއްގޮތަކަށްކަން ސިކުނޑީގައި ހަރުލަނީއެވެ. މިގޮތަށްދިމާވުމުން ލޯބީގެ ތާޒާކަން ގެއްލި ލޯބިކުރުމަކީ ހަމަ ކުރަންޖެހޭތީ ކުރާކަމަކަށް ބަދަލުވަނީއެވެ. އެހެންކަމުން ތިމާގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް ވައުދުވާންވީ މަހަކު އެއްފަހަރު ނަމަވެސް ތަފާތު ގޮތަކަށް ލޯބީގެ ގޭމް ކުޅުމަށެވެ.

އެކުގައި ވަރުބަލިކަން ފިލުވާށެވެ.

ދުވަހުގެ ބުރަ މަސައްކަތައްފަހު ދެމީހުން އެކުގައި ވަރުބަލި ފިލުވާނެ ވަގުތު ހޯދާށެވެ. އާއްމުކޮށް ދެމީހުން އެކަކު އަނެކެއްގެ އަތުތެރެއަށް ދިއުމުގެ ކުރިން އެއްގަޑި އިރުގެ ހިމޭން ވަގުތުކޮޅެއް ބޭނުންވާނެއެވެ. އެއީ ދުވަހުގެ ބުރަ އިހްސާސްތަކާއި ވަކިވެ އެކަންތައްތައް ސިކުނޑިން ފޮހެލައި ދެމީހުން އެކަކު އަނެކެއްގެ ފަރާތުން އުފާ ހާސިލްކުރުމަށް ތައްޔާރުވުމަށްޓަކައެވެ.

“ލޯބި” ކުރަން ބޭނުންވާ ވަރު ދެމީހުން ވާހަކަދައްކައިގެން ހަމަޖައްސާށެވެ.

ޒަވާޖީ ހަޔާތުގައި ލޯބިވެރިންނަށް ދިމާވާ އެއްމެ ބޮޑު އެއްމައްސަލައަކީ އެކަކު މާގިނައި ލޯބިކުރަން ބޭނުންވެފައި، އަނެކަކަށް އެވަރު މާގިނަވީމައެވެ. މިހެން ދިމާވުމުގެ ސަބަބުން ދެމީހުންގެ ދެމެދުގައި ނުތަނަވަސްކަން އުފެދޭނެއެވެ. އެހެންކަމުން މިއީ ދެފަރާތުން ވާހަކަދައްކައިގެން ހައްލުކުރަންޖެހޭ މުހިއްމުކަމެކެވެ. އެގޮތުން ހަފްތާއަކު ދެފަހަރު ނުވަތަ ތިންފަހަރު ރަނގަޅުކަމަށް ދެމީހުންނަށް އެއްބަސްވެވިދާނެއެވެ. އެކަމަކުވެސް ބައްދާލާ ކިސްކޮށްލުމަށްފަހު ނޫނީ އެއްމެ ދުވަހަކުވެސް ގްޑްނައިޓް ކިޔައިގެންނުވާނެއެވެ.